Alanya Vergi Avukatı ve Vergi Hukuku
Vergi uyuşmazlıklarında hangi yolun açık olduğu büyük ölçüde sürelere bağlıdır. Vergi veya ceza ihbarnamesinin tebliğinden sonra uzlaşma talebi, cezada indirim başvurusu ve vergi mahkemesinde dava için kanunun öngördüğü süre otuz gündür; tahsil aşamasında ödeme emrine karşı süre ise on beş gündür. Süreler kısa olduğundan, bir ihbarname ya da ödeme emri alındığında hangi yolun izleneceği tebliğ tarihinden itibaren hesaplanmalıdır.
Alanya’da faaliyet gösteren işletmelerin yanı sıra, Türkiye’de taşınmazı bulunan, buradan kira geliri elde eden ya da Türkiye’deki bir mirasın mirasçısı olan çok sayıda yabancı yaşamaktadır. Bu kişiler için emlak vergisi, veraset ve intikal vergisi, kira gelirinin vergilendirilmesi ve yurt dışındayken işleyen tebliğ süreleri ayrıca önem taşır.
Bu sayfada vergi incelemesinden davaya kadar izlenen yol, uzlaşma ile cezada indirim arasındaki farklar, tahsil aşaması ve yabancıları ilgilendiren başlıca vergiler genel hatlarıyla açıklanmaktadır. Her yıl yeniden belirlenen tutar ve oranlar sayfada yer almamaktadır. Her dosyanın özellikleri farklı olduğundan hukuki değerlendirme somut olay üzerinden yapılmalıdır.
Temel çalışma alanları
Vergi Hukukunda Başlıca Konular
Aynı vergi uyuşmazlığında birden fazla kanun devreye girer. Verginin tarhı ve cezanın kesilmesi Vergi Usul Kanunu'na, bunlara karşı açılacak dava İdari Yargılama Usulü Kanunu'na, borcun tahsili ise Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun'a tâbidir.
Vergi İncelemesi ve Tarhiyat
Vergi incelemesinin amacı, ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır (213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.134). İncelemenin önceden haber verilmesi zorunlu değildir. İnceleme tarh zamanaşımı süresinin sonuna kadar her zaman yapılabilir; daha önce inceleme yapılmış olması yeniden incelemeye engel değildir (VUK m.138).
İnceleme sonunda bulunan matrah farkı üzerinden ikmalen vergi tarh edilir; matrahın defter, kayıt ve belgelerle tespiti mümkün değilse vergi re'sen tarh edilir (m.29, m.30). Beyannamenin süresinde verilmemesi, defterlerin ibraz edilmemesi ve kayıtların gerçek durumu yansıtmadığına dair delil bulunması re'sen tarh sebepleri arasındadır (m.30). Tarh edilen vergi ihbarnameyle tebliğ edilir. İhbarnamede tarhiyatın sebepleri ile vergi mahkemesinde dava açma süresi ve şekli yazılır (m.34, m.35); dava açma süresinin hiç yazılmamış olması ihbarnameyi hükümsüz kılar (m.108).
Vergi, alacağın doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tarh ve mükellefe tebliğ edilmezse zamanaşımına uğrar. Matrah takdiri için takdir komisyonuna başvurulması bu süreyi durdurur; durma süresi her hâlde bir yılı geçemez (m.114).
Vergi Cezaları, Pişmanlık ve İzaha Davet
Vergi ziyaına sebebiyet verildiğinde, ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir; ziya kaçakçılık suçu oluşturan fiillerle gerçekleşmişse ceza üç kat uygulanır (VUK m.344). Kanuni süresi geçtikten sonra kendiliğinden verilen beyannamelerde ceza yüzde elli oranında uygulanır; inceleme başladıktan veya takdir komisyonuna sevkten sonra verilen beyannameler bu kapsamda değildir. 2 Ağustos 2024'ten beri, vergi dairesine bildirilmeden ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunularak verginin ziyaa uğratılması hâlinde ceza yüzde elli artırılarak uygulanır (m.344). Vergi kanunlarının şekle ve usule ilişkin hükümlerine uyulmaması ise usulsüzlüktür ve ayrıca cezalandırılır (m.351, m.352).
İnceleme başlamadan ve hakkında ihbarda bulunulmadan önce durumu kendiliğinden dilekçeyle bildiren mükellefe, eksik beyanını on beş gün içinde tamamlaması ve vergiyi gecikme zammı oranındaki zamla aynı sürede ödemesi şartıyla vergi ziyaı cezası kesilmez (pişmanlık, m.371). Pişmanlık hükümleri emlak vergisinde uygulanmaz. İdare, inceleme başlamadan önce vergi ziyaına işaret eden bir ön tespit yapmışsa mükellefi izaha davet edebilir. İzah yeterli bulunmazsa ve beyan otuz gün içinde tamamlanıp vergi zammıyla ödenirse, vergi ziyaı cezası ziyaa uğratılan vergi üzerinden yüzde yirmi oranında kesilir. İzaha davet edilen mükellef, davet konusu tespitle sınırlı olarak pişmanlıktan yararlanamaz (m.370).
Vergi ziyaı cezası kesme zamanaşımı beş yıl, usulsüzlük cezasınınki kural olarak iki yıldır; süreler vergi alacağının doğduğu veya usulsüzlüğün yapıldığı yılı izleyen yılın başından işler (m.374). Ölüm hâlinde vergi cezası düşer. Ölenin vergi borçlarından ise mirası reddetmemiş mirasçılar miras payları oranında sorumludur (m.12, m.372).
Vergi Kaçakçılığı Suçları
Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapmak, defter ve belgeleri gizlemek veya yok etmek, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı ya da sahte belge düzenlemek veya kullanmak vergi kaçakçılığı suçlarıdır ve kanunda bu fiiller için hapis cezası öngörülmüştür (VUK m.359). Gerçek bir muamele olmadığı hâlde varmış gibi düzenlenen belge sahte belgedir. Gerçek bir muameleyi mahiyet veya miktar bakımından gerçeğe aykırı yansıtan belge ise muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belgedir.
İnceleme sırasında bu suçların işlendiği tespit edilirse durum, rapor değerlendirme komisyonunun mütalaasıyla Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir; kamu davasının açılması inceleme sonucunun bildirilmesine bağlıdır (m.367). Ceza mahkemesince verilecek mahkûmiyet, vergi ziyaı ve usulsüzlük cezalarının ayrıca uygulanmasına engel değildir (m.367). Bu nedenle vergi cezasına karşı dava vergi mahkemesinde, suç isnadı ise ceza mahkemesinde ayrı ayrı görülür.
Pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler hakkında kaçakçılık hükümleri uygulanmaz. Tarh edilen verginin, gecikme faizi ve gecikme zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet eden gecikme zammı soruşturma evresinde ödenirse verilecek hapis cezası yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir (m.359). Ceza yargılamasına ilişkin genel bilgi için Ceza Hukuku sayfasına bakabilirsiniz.
Vergi Hatalarının Düzeltilmesi ve Beyana Karşı Dava
Vergiye ilişkin hesaplarda veya vergilendirmede yapılan hatalar yüzünden haksız yere fazla veya eksik vergi istenmesi ya da alınması vergi hatasıdır. Matrahın veya vergi miktarının yanlış hesaplanması, aynı matrah üzerinden birden fazla vergi alınması ve verginin asıl borçlusu yerine başkasından istenmesi bu hatalar arasındadır (VUK m.116, m.117, m.118). Mükellef hatanın düzeltilmesini vergi dairesinden yazıyla isteyebilir (m.122).
Vergi mahkemesinde dava açma süresi geçtikten sonra yapılan düzeltme talebi reddedilirse, şikâyet yoluyla Hazine ve Maliye Bakanlığına başvurulabilir; belediye vergilerinde başvuru belediye başkanlığına yapılır (m.124). Bu başvurunun reddine karşı vergi mahkemesinde dava açılabilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.37). Zamanaşımı süresi dolduktan sonra ortaya çıkan vergi hataları kural olarak düzeltilemez (VUK m.126).
Mükellefler kendi beyan ettikleri matrahlara ve bunlar üzerinden tarh edilen vergilere karşı kural olarak dava açamaz; vergi hatalarına ilişkin hükümler saklıdır (VUK m.378). Uygulamada beyanın içeriğine katılmayan mükellefler beyannameyi ihtirazi kayıtla verir. Kanun, bu beyannameler üzerine yapılan işlemlere karşı açılan davaların tahsili kendiliğinden durdurmayacağını ayrıca düzenler (İYUK m.27/4).
Adım adım süreç
Vergi İncelemesinden Davaya Süreç Nasıl İlerler?
İncelemenin Başlaması ve Tutanaklar
İncelemeye başlanıldığı ve incelemenin konusu mükellefe bir yazıyla bildirilir (VUK m.140/1). İnceleme kural olarak vergi dairesinde yapılır; mükellefin talebi ve iş yerinin uygun olması hâlinde iş yerinde de yapılabilir. İstenen defter ve belgeleri belirtilen zamanda mazeretsiz getirmeyen mükellef bunları ibraz etmemiş sayılır; haklı bir mazeret gösterene uygun bir süre verilir (m.139).
İncelemenin tam incelemede en fazla bir yıl, sınırlı incelemede en fazla altı ay içinde bitirilmesi esastır. Altı ayı geçmemek üzere ek süre verilebilir ve bunun gerekçesi mükellefe yazıyla bildirilir (m.140/6). İnceleme sırasında düzenlenen tutanaklara mükellefin itiraz ve görüşleri de geçirilir ve tutanağın bir nüshası mükellefe bırakılır (m.141). Tutanaktaki tespitler sonraki aşamalarda dayanak olarak kullanıldığından, itirazların tutanağa yazdırılması önem taşır.
İnceleme Raporu ve İhbarnamenin Tebliği
Vergi müfettişlerinin düzenlediği inceleme raporları, vergi dairesine gönderilmeden önce rapor değerlendirme komisyonlarınca vergi kanunlarına ve ilgili düzenlemelere uygunluk yönünden değerlendirilir (VUK m.140). Rapora dayanılarak tarh edilen vergi ihbarnameyle, kesilen ceza ise ceza ihbarnamesiyle tebliğ edilir (m.34, m.366).
Tebliğ, işe başlamada bildirilen iş yeri adresine ya da adres kayıt sistemindeki yerleşim yeri adresine yapılır (m.101). Elektronik tebligat sistemine dâhil olanlara yapılan tebliğ, belgenin sisteme iletildiği tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (m.107/A). Bütün süreler bu tebliğ tarihinden hesaplandığından elektronik tebligat kutusunun düzenli olarak kontrol edilmesi gerekir.
Otuz Günlük Karar Dönemi: Uzlaşma, İndirim veya Dava
İhbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde üç yoldan biri seçilir: cezalar için uzlaşma talebinde bulunmak, vergi ve cezanın indirimli ödenmesi için başvurmak ya da vergi mahkemesinde dava açmak (VUK Ek m.1, m.376; İYUK m.7). Bu yollar aynı ceza için birlikte kullanılamaz. Cezada indirimden yararlanılan cezalar için uzlaşma yapılmaz, dava açan mükellef de indirimden yararlanamaz (VUK Ek m.9, m.376). Uzlaşma talep edilen ceza için dava ancak uzlaşma vaki olmazsa açılabilir (Ek m.7).
Tarhiyat öncesi uzlaşma talep edilmiş ve sonuç alınamamışsa, ceza kesildikten sonra yeniden uzlaşma istenemez (Ek m.11). Bu nedenle hangi yolun izleneceğine, ihbarname tebliğ edilmeden önce, inceleme aşamasında karar verilmesi gerekebilir.
Vergi Mahkemesi ve Kanun Yolları
Dava vergi mahkemesinde açılır ve dava konusu edilen vergi ve cezaların tahsilini kendiliğinden durdurur (İYUK m.27/4). Vergi mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf yoluyla başvurulabilir; kanunda belirtilen tutarı geçmeyen davalarda vergi mahkemesinin kararı kesindir. Belirli bir tutarı aşan davalarda bölge idare mahkemesinin kararı Danıştayda temyiz edilebilir (İYUK m.45, m.46). Bu parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve davanın açıldığı tarihteki sınır esas alınır (İYUK Ek m.1).
Dava kaybedilirse, dava konusu vergiye normal vade tarihinden yargı kararının tebliğine kadar gecikme faizi uygulanır. Dava nedeniyle tahsili duran vergi ve cezalar, istenirse dava sürerken de kısmen veya tamamen ödenebilir (VUK m.112).
Farklı yollar
İhbarnameye Karşı Yollar Arasındaki Farklar
Tarhiyat Öncesi Uzlaşma
Vergi incelemesine dayanılarak kesilecek vergi ziyaı cezaları ile kanunda belirtilen tutarı aşan usulsüzlük cezalarında, tarhiyattan önce uzlaşma yapılabilir; kaçakçılık suçu oluşturan fiillere ilişkin cezalar bunun dışındadır. Uzlaşmaya varılırsa tutanakla tespit edilen husus hakkında dava açılamaz. Varılamazsa, ceza kesildikten sonra yeniden uzlaşma istenemez (VUK Ek m.11).
Tarhiyat Sonrası Uzlaşma
Talep, ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde yapılır ve yalnızca cezaları kapsar. Uzlaşılan hususlarda dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz. Uzlaşma vaki olmazsa yeniden talep edilemez; idarenin son teklifi dava açma süresinin sonuna kadar yazıyla kabul edilebilir (VUK Ek m.1, Ek m.6).
Cezada İndirim
İhbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde vergi dairesine başvurarak vergiyi ve cezaların yarısını vadesinde ya da teminat göstererek vadenin bitiminden itibaren üç ay içinde ödeyeceğini bildiren mükellefin cezasının yarısı indirilir. Ödeme süresinde yapılmazsa veya dava açılırsa indirimden yararlanılamaz (VUK m.376). Mükellef, uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçip bu indirimi isteyebilir (Ek m.9).
Vergi Mahkemesinde Dava
Mükellefler ve kendilerine ceza kesilenler, tarh edilen vergilere ve kesilen cezalara karşı vergi mahkemesinde dava açabilir (VUK m.377). Süre, tebliği izleyen günden başlayarak otuz gündür (İYUK m.7). Uzlaşma 2024'ten beri vergi aslını kapsamadığından, vergi aslına ilişkin uyuşmazlıklarda başlıca yol davadır.
Yargı yolu
Vergi Mahkemesinde Dava: Süre, Yetki ve Tahsilin Durması
Vergi mahkemelerinde dava açma süresi, özel kanunlarda ayrı bir süre gösterilmeyen hâllerde otuz gündür. Süre, tebliğ yapılan hâllerde tebliği, tevkif yoluyla alınan vergilerde ödemeyi, tescile bağlı vergilerde ise tescili izleyen günden başlar (İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7). Tatil günleri süreye dâhildir; son gün tatile rastlarsa süre izleyen ilk iş gününün bitimine kadar uzar (m.8). Vergi mahkemeleri; genel bütçeye, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere ait vergi, resim ve harçlar ile bunların zam ve cezalarına ilişkin davalara ve bu alacakların tahsiline ilişkin davalara bakar. Belediyenin tarh ettiği emlak vergisine ilişkin uyuşmazlıklar da bu kapsamdadır (2576 sayılı Kanun m.6).
Yetkili mahkeme, vergiyi tarh eden veya cezayı kesen; ödeme emrine karşı davalarda ise ödeme emrini düzenleyen dairenin bulunduğu yerdeki vergi mahkemesidir (İYUK m.37). Dava dilekçesi yetkili mahkemeye verilebileceği gibi, idare veya vergi mahkemesi bulunmayan yerlerde asliye hukuk mahkemesine, yurt dışında Türk konsolosluğuna da verilebilir. Dava, dilekçenin kayda geçtiği gün açılmış sayılır (m.4, m.6).
Tarh edilen vergi ve cezalara karşı dava açılması, dava konusu edilen bölümün tahsilini kendiliğinden durdurur. Buna karşılık ödeme emri gibi tahsilat işlemlerine karşı açılan davalar ve ihtirazi kayıtla verilen beyannameler üzerine yapılan işlemlere karşı açılan davalar tahsili durdurmaz; bunlarda yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir (İYUK m.27/4). Yürütmenin durdurulması kararı, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması şartlarının birlikte gerçekleşmesine bağlıdır (m.27/2).
Vergi mahkemesinin istinaf yolu açık kararından ya da bölge idare mahkemesinin temyiz yolu açık kararından sonra kanun yolundan vazgeçilirse, vergi ve ceza kanunda belirtilen oranlarda tahakkuk eder. Tahakkuk eden tutarın süresinde ödenmesi hâlinde ayrıca indirim uygulanır (VUK m.379).
Uzlaşma
Uzlaşma: Kapsamı, Başvuru Süresi ve Sonuçları
Uzlaşma, idare ile mükellefin ceza tutarı üzerinde anlaşmasıdır. 28 Temmuz 2024 tarihli ve 7524 sayılı Kanun'la yapılan ve 2 Ağustos 2024'te yürürlüğe giren değişiklikten sonra uzlaşma yalnızca cezaları kapsar; tarh edilen verginin aslı uzlaşma konusu değildir (VUK Ek m.1, Ek m.7, Ek m.11). Değişiklikten önce talep edilmiş ve henüz görüşülmemiş uzlaşmalarda eski hükümler uygulanır (Geçici m.35).
Uzlaşmaya konu olabilenler, ikmalen, re'sen veya idarece tarh edilen vergilere ilişkin vergi ziyaı cezaları ile kanunda belirtilen tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarıdır. Vergi ziyaı kaçakçılık suçu oluşturan fiillerle gerçekleşmişse bu fiillere ilişkin cezalar uzlaşma konusu yapılamaz. Uzlaşma; vergi ziyaının kanun hükümlerine yeterince nüfuz edememekten ya da yanılmadan kaynaklandığı, vergi hatası veya maddi hata bulunduğu ya da yargı kararları ile idarenin görüşü arasında farklılık olduğu ileri sürüldüğünde yapılabilir (Ek m.1).
Tarhiyat sonrası uzlaşma talebi, ihbarnamenin tebliğinden itibaren otuz gün içinde yapılır. Uzlaşma vaki olmaz veya temin edilemezse yeniden talepte bulunulamaz. Uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağa idarenin son teklifi yazılır; mükellef dava açma süresinin sonuna kadar bu teklifi kabul ettiğini yazıyla bildirirse uzlaşma sağlanmış sayılır. Mükellef görüşmelerde bağlı olduğu meslek odasından bir temsilci ve bir meslek mensubu bulundurabilir (Ek m.1).
Uzlaşılan ve tutanakla tespit edilen hususlar hakkında dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz (Ek m.6). Uzlaşma talep edilen ceza için dava ancak uzlaşma vaki olmazsa açılabilir. Bu durumda dava süresi bitmiş veya on beş günden az kalmışsa süre, tutanağın tebliğinden itibaren on beş gün olarak uzar (Ek m.7).
Üzerinde uzlaşılan cezalara başka bir indirim uygulanmaz (Ek m.9). Kanunda belirtilen tutarı aşmadığı için uzlaşma kapsamına girmeyen usulsüzlük cezalarında ise cezada indirim oranı yüzde elli artırımlı uygulanır (Ek m.1).
Tahsil aşaması
Ödeme Emri, Haciz, Tecil ve Kanuni Temsilcinin Sorumluluğu
Vadesinde ödenmeyen amme alacağı için borçluya, on beş gün içinde borcunu ödemesi veya mal bildiriminde bulunması gerektiğini bildiren bir ödeme emri tebliğ edilir (6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m.55). Borcun bulunmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı ileri sürülecekse tebliğden itibaren on beş gün içinde dava açılmalıdır. Kanunun metninde başvuru mercii olarak vergi itiraz komisyonu yazılıdır. Bu komisyonların görevi vergi mahkemelerine geçtiği için başvuru, vergi mahkemesinde dava yoluyla yapılır (6183 m.58; 2576 sayılı Kanun m.6, m.15; İYUK m.37).
Ödeme emrine karşı dava açılması tahsili kendiliğinden durdurmaz; yürütmenin durdurulması ayrıca istenmelidir (İYUK m.27/4). Borcunu on beş gün içinde ödemeyen ve mal bildiriminde de bulunmayan borçlu hakkında, mal bildiriminde bulununcaya kadar bir defaya mahsus ve üç ayı geçmemek üzere hapisle tazyik istenebilir (6183 m.60). Borçlunun mallarından, alacaklarından ve haklarından alacağa yetecek miktar tahsil dairesince haczedilir (m.62).
Borcun vadesinde ödenmesi veya haczin uygulanması borçluyu çok zor duruma düşürecekse, yazılı talep ve teminat şartıyla borç faiz alınarak tecil edilebilir. 4 Haziran 2026'dan beri tecil süresi en fazla yetmiş iki aydır. Belirli bir tutara kadar teminat aranmaz; bu tutar Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebilir (6183 m.48). Tecil talebi reddedilen borçlu, idarenin vereceği otuz güne kadar sürede ödeme yaparsa borç ödeme tarihine kadar faiz alınarak tecil edilmiş olur (m.48).
Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar. Ödeme, haciz, ödeme emrinin tebliği ve mal bildirimi gibi işlemler zamanaşımını keser (6183 m.102, m.103). Borçlunun yabancı memlekette bulunması nedeniyle hakkında takip yapılamıyorsa, bu durum sürdükçe zamanaşımı işlemez (m.104).
Şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından limited şirket ortakları sermaye payları oranında doğrudan sorumludur. Payı devreden ve devralan, devirden önceki dönemlere ait borçlardan müteselsilen sorumlu tutulur (6183 m.35). Tüzel kişinin varlığından tahsil edilemeyen alacaklar kanuni temsilcilerin şahsi mal varlığından da tahsil edilebilir; bu hüküm yabancı kişi ve kurumların Türkiye'deki temsilcilerine de uygulanır (6183 mükerrer m.35; VUK m.10). Şirketlere ilişkin diğer konular Ticaret Hukuku sayfasında yer almaktadır.
Uluslararası dosyalar
Yabancılar ve Yurt Dışında Yaşayanlar Bakımından Vergi
Türkiye'de taşınmazı, kira geliri ya da mirası olan bir kişinin Türkiye'deki vergi yükümlülükleri büyük ölçüde iki soruya bağlıdır: kişinin Türkiye'de yerleşmiş sayılıp sayılmadığı ve malın Türkiye'de bulunup bulunmadığı. Yurt dışındayken işleyen tebliğ süreleri de ayrıca dikkat ister.
Türkiye'de Yerleşme ve Vergilendirme
İkametgâhı Türkiye'de bulunanlar ve bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar Türkiye'de yerleşmiş sayılır ve Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazançların tamamı üzerinden vergilendirilir (Gelir Vergisi Kanunu m.3, m.4). Seyahat, tedavi veya istirahat amacıyla gelen yabancılar altı aydan fazla kalsalar da yerleşmiş sayılmaz (m.5). Türkiye'de yerleşmiş olmayanlar yalnızca Türkiye'de elde ettikleri kazanç üzerinden vergilendirilir (m.6).
Türkiye'ye yeni yerleşen kişilerin yurt dışından elde ettikleri kazançlar için 2026'da yirmi yıllık bir istisna getirilmiştir; şartları ve başvuru süresi aşağıdaki ayrı bölümde açıklanmaktadır (GVK mükerrer m.20/D). Türkiye'nin ilgili ülkeyle yaptığı ve usulüne göre yürürlüğe konulmuş bir çifte vergilendirmeyi önleme anlaşması varsa, anlaşma kanun hükmündedir (Anayasa m.90).
Kira Geliri ve Taşınmazın Satışı
Türkiye'deki bir konutun kiraya verilmesinden elde edilen gelir, kiraya veren Türkiye'de yerleşmiş olmasa da Türkiye'de elde edilmiş sayılır ve gayrimenkul sermaye iradı olarak vergilendirilir (GVK m.7, m.70). Konut kira gelirinde yıllık bir istisna tutarı vardır ve bu tutar her yıl yeniden belirlenir. İstisna tutarının üzerinde gelir elde edilip beyan edilmez veya eksik beyan edilirse istisnadan yararlanılamaz (m.21).
Bir taşınmazın edinildiği tarihten itibaren beş yıl içinde satılması veya başka bir şekilde elden çıkarılmasından doğan kazanç değer artışı kazancıdır. Miras veya bağış gibi karşılıksız yollarla edinilen taşınmazlar bu kapsamda değildir (GVK mükerrer m.80).
Emlak Vergisi ve Veraset ve İntikal Vergisi
Türkiye'deki bina ve araziler emlak vergisine tâbidir; vergiyi malik, varsa intifa hakkı sahibi öder (Emlak Vergisi Kanunu m.1, m.3, m.12, m.13). Malikin değişmesi bildirim gerektirir. Bildirim, taşınmazın bulunduğu yerdeki belediyeye değişikliğin olduğu yıl içinde, değişiklik yılın son üç ayında olmuşsa üç ay içinde verilir (m.23, m.33). Vergi Mart–Mayıs ve Kasım aylarında iki eşit taksitte ödenir (m.30). Değeri kanunda belirtilen sınırı aşan konutlar ayrıca değerli konut vergisine tâbidir; sınır her yıl güncellenir (m.42, m.44).
Türkiye'de bulunan mallar, ölen kişi yabancı olsa da veraset ve intikal vergisine tâbidir. Yurt dışındaki mirasçılar beyannamelerini Türk konsolosluklarına verir; süre, ölümün ve mirasçının bulunduğu yere göre dört, altı veya sekiz aydır. Vergi üç yılda, her yıl Mayıs ve Kasım aylarında ödenir. Taşınmaz mirasçılar adına vergi beklenmeden tescil edilir; ancak taşınmaza isabet eden vergi tamamen ödenmedikçe ya da teminat gösterilmedikçe taşınmaz devredilemez (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.1, m.8, m.9, m.19). Mirasçının diğer işlemleri Yabancılar Hukuku sayfasında açıklanmaktadır.
Yurt Dışındayken Tebliğ ve Süreler
Yabancı memlekette bulunanlara tebliğ o ülkenin yetkili makamı aracılığıyla, Türk vatandaşlarına Türk konsolosluğu aracılığıyla da yapılabilir (VUK m.97). Yurt dışında tebliğ yapılamazsa tebliğ ilanla yapılır. İlan tarihinden itibaren bir ay içinde vergi dairesine başvurmayan veya adres bildirmeyen kişiye bir ayın sonunda tebliğ yapılmış sayılır (m.103, m.106); tebliğ evrakının örneği yurt dışındaki bilinen adrese ayrıca postayla gönderilir (m.104).
1 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle kurumlar vergisi mükellefleri, gerçek usulde vergilendirilen ticari, zirai ve mesleki kazanç sahipleri, kollektif ve adi komandit şirketler ile kayıt ve tescile tâbi taşıtları ilk kez edinen ve adına tescil yapılanlar elektronik tebligat sistemini kullanmak zorundadır. Bu sisteme yapılan tebliğ, belgenin iletildiği tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (VUK m.107/A). Bu nedenle dava süresi kişi yurt dışındayken başlayıp dolabilir; uzun süre yurt dışında kalınacaksa adres kayıt sistemindeki adrese ve elektronik tebligat adresine gelen yazıların takip edilmesi gerekir.
Türkiye'ye yerleşenler
Türkiye'ye Yerleşenlerin Yurt Dışı Kazançları: Yirmi Yıllık İstisna
Türkiye'de yerleşmiş sayılmadan önceki son üç takvim yılında Türkiye'de ikametgâhı ve vergi mükellefiyeti bulunmayan gerçek kişilerin Türkiye dışında elde ettikleri kazanç ve iratlar, yirmi yıl boyunca gelir vergisinden istisnadır (Gelir Vergisi Kanunu mükerrer m.20/D). Hüküm 7582 sayılı Kanun'la eklenmiş ve 4 Haziran 2026'da, 1 Ocak 2026'dan itibaren Türkiye'de yerleşmiş sayılanlara uygulanmak üzere yürürlüğe girmiştir (7582 sayılı Kanun m.4, m.14). Uygulamanın usul ve esasları 333 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile belirlenmiştir.
İstisna uyruğa göre ayrım yapmaz. Şartları taşıyan yabancılar da, yurt dışında yaşadıktan sonra Türkiye'ye dönen Türk vatandaşları da yararlanabilir; kurumlar ise yararlanamaz (GVK mükerrer m.20/D; Tebliğ m.3). Son üç yılda Türkiye'deki bir taşınmazdan kira geliri, menkul sermaye iradı veya değer artışı kazancı nedeniyle mükellefiyet bulunması istisnaya engel değildir (GVK mükerrer m.20/D). Bu üç gelir türü dışında, örneğin ücret veya ticari kazanç nedeniyle son üç yılda Türkiye'de vergi mükellefiyeti bulunan kişi, kanundaki şartı taşımadığı için istisnadan yararlanamaz (GVK mükerrer m.20/D; Tebliğ m.3).
Türkiye'de yerleşmiş sayılmak, ikametgâhın Türkiye'de bulunmasına ya da bir takvim yılı içinde Türkiye'de devamlı olarak altı aydan fazla oturulmasına bağlıdır (GVK m.4). İkametgâh, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir ve bir kimsenin aynı anda birden fazla ikametgâhı olamaz (Türk Medenî Kanunu m.19). Bu nedenle yurt dışında yaşayan bir Türk vatandaşının Türkiye'de kalmış bir adres kaydı, tek başına Türkiye'de ikametgâh sayılmaz. Seyahat, tedavi veya istirahat amacıyla gelen yabancılar ise altı aydan fazla kalsalar da yerleşmiş sayılmaz (GVK m.5). Bu durumdaki bir yabancı istisnadan yararlanmak istiyorsa Türkiye'de yerleşmiş sayıldığını kanıtlamalıdır.
Başvuru tarihinde Türkiye'de yerleşmiş sayılmak istisnanın şartıdır (Tebliğ m.3). Kişinin hangi tarihte yerleşmiş sayıldığı, hem geriye doğru bakılan üç yıllık dönemi hem de başvuru süresini belirler.
İstisnadan yararlanmak için vergi dairesinden "Yurt Dışından Elde Edilen Kazanç ve İratlar İçin İstisna Belgesi" alınmalıdır. Başvuru, kişinin Türkiye'de yerleşmiş sayıldığı takvim yılının sonuna kadar, yılın son iki ayında yerleşmiş sayılanlar için ise izleyen yılın şubat ayı sonuna kadar yapılır. Vergi dairesi son üç yıldaki ikametgâh ve mükellefiyet durumunu ve başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığını kontrol ederek belgeyi verir; süresinde başvurmayan kişiye belge verilmez (Tebliğ m.3, m.4).
İstisna yalnızca Türkiye dışında elde edilen kazanç ve iratları kapsar. Türkiye'deki bir dairenin kira geliri ya da Türkiye'de verilen bir hizmetin karşılığı gibi Türkiye'de elde edilen gelirler bakımından vergi yükümlülükleri devam eder. İstisna kapsamındaki gelirler için beyanname verilmez, başka gelirler için verilen beyannameye de dâhil edilmez. Bu gelirlere ilişkin giderler vergiye tâbi gelirin hesabında dikkate alınmaz ve yurt dışında ödenen vergiler Türkiye'deki vergiden mahsup edilemez (GVK mükerrer m.20/D; Tebliğ m.3).
Şartların taşınmadığı sonradan anlaşılırsa, alınmayan vergi ziyaa uğramış sayılır. Bu durumda istisna belgesi iptal edilir ve vergi, vergi ziyaı cezası kesilerek gecikme faiziyle birlikte tahsil edilir (GVK mükerrer m.20/D; Tebliğ m.5). Kişinin ayrıldığı ülkenin vergi kuralları ise o ülkenin hukukuna göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Değerlendirme ölçütleri
Vergi Hukukunda Değerlendirme Ölçütleri
Vergi uyuşmazlıklarında izlenecek yol, dosyanın özelliklerine göre belirlenir. İlk değerlendirmede inceleme raporu ve tutanaklar, ihbarnamenin tebliğ tarihi ve tebliğ şekli, cezanın türü, uzlaşmanın kapsamda olup olmadığı ve tahsil aşamasına geçilip geçilmediği birlikte ele alınabilir.
İnceleme aşamasında tutanaklar ve tarhiyat öncesi uzlaşma; ihbarname aşamasında otuz günlük süre içinde uzlaşma, cezada indirim ve dava arasındaki seçim; tahsil aşamasında ödeme emrine karşı on beş günlük süre, tecil ve kanuni temsilcinin sorumluluğu; yabancılar ve Türkiye'ye yeni yerleşenler bakımından ise yerleşme tarihi, yirmi yıllık istisna için başvuru süresi ve yurt dışında yapılan tebliğler dosya özelinde değerlendirilir.
Büronun faaliyet gösterdiği alanlar arasında vergi incelemesi, vergi ve ceza ihbarnameleri, uzlaşma ve amme alacaklarının tahsilinden doğan uyuşmazlıklar yer almaktadır. Görüşme talebi için iletişim sayfasından ulaşabilirsiniz.
Merak edilenler
Sık Sorulan Sorular
Vergi ihbarnamesi aldım. Ne kadar sürem var?
İhbarnamenin tebliğini izleyen günden itibaren otuz gün. Vergi mahkemesinde dava, tarhiyat sonrası uzlaşma talebi ve cezada indirim başvurusu bu süre içinde yapılır (İYUK m.7; VUK Ek m.1, m.376). Elektronik tebligatta tebliğ, belgenin sisteme iletildiği tarihi izleyen beşinci günün sonunda yapılmış sayılır (VUK m.107/A).
Uzlaşmada vergi borcunun kendisi de indirilebilir mi?
Hayır. 2 Ağustos 2024'ten beri uzlaşma yalnızca vergi ziyaı cezalarını ve kanunda belirtilen tutarı aşan usulsüzlük cezalarını kapsar; verginin aslı uzlaşma konusu değildir (VUK Ek m.1).
Hem uzlaşma hem cezada indirim istenebilir mi?
Aynı ceza için ikisi birlikte uygulanmaz. Cezada indirimden yararlanılan cezalar için uzlaşma yapılmaz, uzlaşılan cezalara da başka indirim uygulanmaz. Mükellef uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçip indirim isteyebilir (VUK Ek m.9).
Dava açarsam vergiyi şimdi ödemem gerekir mi?
Tarh edilen vergi ve cezaya karşı açılan dava, dava konusu bölümün tahsilini kendiliğinden durdurur (İYUK m.27/4). Dava kaybedilirse vergiye vade tarihinden kararın tebliğine kadar gecikme faizi uygulanır; tahsili duran tutar istenirse dava sürerken de ödenebilir (VUK m.112).
Ödeme emri geldi. Ne yapmalıyım?
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren on beş gün içinde borç ödenir veya mal bildiriminde bulunulur (6183 m.55). Borç yoksa, kısmen ödenmişse ya da zamanaşımına uğramışsa aynı on beş gün içinde vergi mahkemesinde dava açılır. Bu dava tahsili kendiliğinden durdurmaz (6183 m.58; İYUK m.27/4).
Şirketin vergi borcu ortaklardan veya müdürden istenebilir mi?
Şirketten tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından limited şirket ortakları sermaye payları oranında sorumludur (6183 m.35). Tüzel kişinin varlığından alınamayan alacaklar kanuni temsilcilerin şahsi mal varlığından da tahsil edilebilir (6183 mükerrer m.35; VUK m.10).
Yurt dışında yaşıyorum. Türkiye'deki dairem için vergi öder miyim?
Türkiye'deki bina, malikin uyruğuna ve nerede yaşadığına bakılmaksızın emlak vergisine tâbidir (Emlak Vergisi Kanunu m.1, m.3). Daire kiraya veriliyorsa kira geliri Türkiye'de elde edilmiş sayılır ve Türkiye'de vergilendirilir (Gelir Vergisi Kanunu m.6, m.7).
Bu sayfadaki açıklamalar genel bilgilendirme amaçlı olup hukuki görüş veya tavsiye niteliği taşımaz. Her somut olayın koşulları farklı olduğundan, hukuki değerlendirme dosyaya özgü yapılmalıdır.
Sayfada yer alan bilgiler, Türkiye Barolar Birliği Reklam Yasağı Yönetmeliği çerçevesinde, uzmanlık anlamına gelmemek üzere büronun faaliyet gösterdiği alanlar hakkında bilgi verilmesi amacıyla yayımlanmıştır; iş elde etme amacı taşımaz.
Bu sayfanın görüntülenmesi veya sayfada yer alan bağlantılar ile iletişim bilgileri üzerinden iletişim kurulması, avukat ile başvuran arasında vekâlet ilişkisi kurulduğu anlamına gelmez ve işin kabul edildiği anlamına gelmez.
Sayfadaki bilgiler ve süreler 11 Kasım 2026 itibarıyla yürürlükteki mevzuata göre hazırlanmıştır. Mevzuat değişebileceğinden, süre hesabı her hâlde güncel kanun metnine göre yapılmalıdır.
Vergi uyuşmazlıklarında izlenecek hukuki yol; uyuşmazlığın inceleme, ihbarname veya tahsil aşamasından hangisinde olduğuna, cezanın türüne ve tebliğin nasıl yapıldığına göre farklılık gösterebilir. Bu nedenle sürecin başında olayın tüm yönleriyle değerlendirilmesi, sürelerin doğru belirlenmesi ve gerekli işlemlerin süresi içinde yürütülmesi önem taşımaktadır.
Merve Kartal Kurtman
Avukat