Alanya – adwokat podatkowy i prawo podatkowe
To, jaka droga jest dostępna w sporach podatkowych, zależy w dużej mierze od terminów. Po doręczeniu zawiadomienia podatkowego lub zawiadomienia o karze termin przewidziany ustawą na złożenie wniosku o ugodę, wniosku o obniżenie kary oraz wniesienie sprawy do sądu podatkowego wynosi trzydzieści dni; na etapie poboru termin na wniesienie sprzeciwu wobec nakazu zapłaty wynosi piętnaście dni. Ponieważ terminy są krótkie, po otrzymaniu zawiadomienia lub nakazu zapłaty należy ustalić, którą drogę wybrać, licząc termin od daty doręczenia.
Oprócz przedsiębiorstw działających w Alanyi w Turcji mieszka wielu cudzoziemców posiadających nieruchomości, osiągających dochody z najmu lub będących spadkobiercami spadku znajdującego się w Turcji. Dla tych osób szczególne znaczenie mają podatek od nieruchomości, podatek od spadków i darowizn, opodatkowanie dochodów z najmu oraz terminy doręczeń biegnące podczas pobytu za granicą.
Na tej stronie ogólnie wyjaśniono postępowanie od kontroli podatkowej do postępowania sądowego, różnice między ugodą a obniżeniem kary, etap poboru oraz główne podatki dotyczące cudzoziemców. Kwoty i stawki ustalane co roku nie są zamieszczone na stronie. Ponieważ każda sprawa ma inne cechy, oceny prawnej należy dokonywać na podstawie konkretnego stanu faktycznego.
Główne obszary praktyki
Główne zagadnienia prawa podatkowego
W tym samym sporze podatkowym zastosowanie ma więcej niż jedna ustawa. Wymiar podatku i nałożenie kary podlegają tureckiej ustawie o postępowaniu podatkowym (Vergi Usul Kanunu), skarga na te czynności – tureckiej ustawie o postępowaniu sądowoadministracyjnym (İdari Yargılama Usulü Kanunu), a pobór należności – tureckiej ustawie o trybie egzekucji wierzytelności publicznych (Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun).
Kontrola podatkowa i wymiar podatku
Celem kontroli podatkowej jest zbadanie, ustalenie i zapewnienie prawidłowości wymiaru należnych podatków (turecka ustawa o procedurze podatkowej nr 213, art. 134). Uprzednie zawiadomienie o kontroli nie jest obowiązkowe. Kontrola może być przeprowadzona w każdym czasie do końca okresu przedawnienia wymiaru; wcześniejsze przeprowadzenie kontroli nie stanowi przeszkody do ponownej kontroli (VUK, art. 138).
W wyniku kontroli, na podstawie stwierdzonej różnicy w podstawie opodatkowania, dokonuje się wymiaru uzupełniającego; jeżeli ustalenie podstawy opodatkowania na podstawie ksiąg, zapisów i dokumentów nie jest możliwe, podatek wymierza się z urzędu (art. 29, art. 30). Niezłożenie deklaracji w terminie, nieprzedłożenie ksiąg oraz istnienie dowodów, że zapisy nie odzwierciedlają stanu rzeczywistego, należą do przyczyn wymiaru z urzędu (art. 30). Wymierzony podatek doręcza się w drodze zawiadomienia podatkowego. W zawiadomieniu podatkowym wskazuje się przyczyny wymiaru oraz termin i tryb wniesienia skargi do sądu podatkowego (art. 34, art. 35); całkowite pominięcie terminu wniesienia skargi powoduje nieważność zawiadomienia podatkowego (art. 108).
Jeżeli podatek nie zostanie wymierzony i doręczony podatnikowi w ciągu pięciu lat od początku roku następującego po roku kalendarzowym, w którym powstała wierzytelność podatkowa, ulega przedawnieniu. Wystąpienie do komisji szacunkowej w celu ustalenia podstawy opodatkowania zawiesza ten termin; okres zawieszenia nie może w żadnym wypadku przekroczyć jednego roku (art. 114).
Kary podatkowe, czynny żal i wezwanie do złożenia wyjaśnień
W przypadku spowodowania uszczuplenia podatku wymierza się karę w wysokości jednokrotności uszczuplonego podatku; jeżeli uszczuplenie nastąpiło w wyniku czynów stanowiących przestępstwo przemytu, karę stosuje się w wysokości trzykrotności (VUK art. 344). W deklaracjach złożonych z własnej inicjatywy po upływie ustawowego terminu karę stosuje się w wysokości pięćdziesięciu procent; deklaracje złożone po rozpoczęciu kontroli lub po skierowaniu sprawy do komisji szacunkowej nie są objęte tym zakresem. Od dnia 2 sierpnia 2024 roku, w przypadku spowodowania uszczuplenia podatku poprzez prowadzenie działalności handlowej, rolniczej lub zawodowej bez zawiadomienia urzędu skarbowego, karę stosuje się w wysokości zwiększonej o pięćdziesiąt procent (art. 344). Natomiast nieprzestrzeganie przepisów prawa podatkowego dotyczących formy i procedury stanowi uchybienie formalne i podlega odrębnej karze (art. 351, art. 352).
Podatnikowi, który przed rozpoczęciem kontroli i przed złożeniem zawiadomienia o jego sytuacji zawiadomił o niej z własnej inicjatywy w drodze pisma, nie wymierza się kary za uszczuplenie podatku, pod warunkiem że w ciągu piętnastu dni uzupełni zaniżoną deklarację i w tym samym terminie zapłaci podatek wraz z odsetkami naliczonymi według stawki odsetek za zwłokę (czynny żal, art. 371). Przepisy o czynnym żalu nie mają zastosowania do podatku od nieruchomości. Jeżeli organ podatkowy przed rozpoczęciem kontroli dokona wstępnego ustalenia wskazującego na uszczuplenie podatku, może wezwać podatnika do złożenia wyjaśnień. Jeżeli wyjaśnienia zostaną uznane za niewystarczające, a deklaracja zostanie uzupełniona w ciągu trzydziestu dni i podatek zostanie zapłacony wraz z odsetkami, kara za uszczuplenie podatku zostanie wymierzona w wysokości dwudziestu procent uszczuplonego podatku. Podatnik wezwany do złożenia wyjaśnień nie może skorzystać z czynnego żalu w zakresie ograniczonym do ustalenia będącego przedmiotem wezwania (art. 370).
Termin przedawnienia wymierzenia kary za uszczuplenie podatku wynosi pięć lat, a kary za uchybienia formalne z reguły dwa lata; terminy biegną od początku roku następującego po roku, w którym powstało zobowiązanie podatkowe lub popełniono uchybienie formalne (art. 374). W razie śmierci kara podatkowa wygasa. Za zobowiązania podatkowe zmarłego odpowiadają natomiast spadkobiercy, którzy nie odrzucili spadku, proporcjonalnie do swoich udziałów spadkowych (art. 12, art. 372).
Przestępstwa oszustw podatkowych
Dokonywanie oszustw księgowych i rachunkowych w księgach i ewidencjach, ukrywanie lub niszczenie ksiąg i dokumentów, sporządzanie lub używanie dokumentów wprowadzających w błąd co do treści lub dokumentów fałszywych stanowią przestępstwa oszustw podatkowych, a ustawa przewiduje za te czyny karę pozbawienia wolności (VUK art. 359). Dokument sporządzony tak, jakby istniała czynność, która w rzeczywistości nie miała miejsca, jest dokumentem fałszywym. Dokument, który niezgodnie z prawdą odzwierciedla rzeczywistą czynność pod względem charakteru lub ilości, jest dokumentem wprowadzającym w błąd co do treści.
Jeżeli w trakcie kontroli ustali się popełnienie tych przestępstw, okoliczność ta zostaje zgłoszona Prokuraturze Generalnej Republiki na podstawie opinii komisji oceniającej raport; wszczęcie publicznego postępowania karnego zależy od zgłoszenia wyniku kontroli (art. 367). Skazanie przez sąd karny nie stoi na przeszkodzie odrębnemu stosowaniu kar za uszczuplenie podatkowe i za nieprawidłowości formalne (art. 367). Z tego powodu sprawa dotycząca kary podatkowej toczy się w sądzie podatkowym, a zarzut popełnienia przestępstwa – w sądzie karnym, odrębnie.
W stosunku do osób, które zgłoszą stan rzeczy właściwym organom zgodnie z przesłankami czynnego żalu, przepisów dotyczących oszustw podatkowych nie stosuje się. Jeżeli całość wymierzonego podatku wraz z odsetkami za zwłokę i dodatkiem za zwłokę oraz połowa nałożonych kar i odpowiadający jej dodatek za zwłokę zostaną zapłacone na etapie postępowania przygotowawczego, orzeczona kara pozbawienia wolności ulega obniżeniu o połowę; jeżeli zapłata nastąpi na etapie postępowania sądowego do czasu wydania wyroku, kara ulega obniżeniu o jedną trzecią (art. 359). Ogólne informacje o postępowaniu karnym znajdą Państwo na stronie Prawo karne.
Korekta błędów podatkowych i powództwo przeciwko deklaracji podatkowej
Błąd podatkowy polega na niesłusznym żądaniu lub pobraniu zbyt wysokiego albo zbyt niskiego podatku z powodu błędów w obliczeniach dotyczących podatku lub w opodatkowaniu. Do takich błędów należą: nieprawidłowe obliczenie podstawy opodatkowania lub kwoty podatku, pobranie podatku wielokrotnie od tej samej podstawy opodatkowania oraz żądanie podatku od innej osoby zamiast od jego właściwego dłużnika (turecka ustawa o postępowaniu podatkowym art. 116, art. 117, art. 118). Podatnik może pisemnie zwrócić się do urzędu skarbowego o korektę błędu (art. 122).
Jeżeli wniosek o korektę złożony po upływie terminu do wniesienia sprawy do sądu podatkowego zostanie odrzucony, można w trybie skargi zwrócić się do Ministerstwa Skarbu i Finansów; w przypadku podatków gminnych wniosek kieruje się do prezydenta gminy (art. 124). Od odmowy uwzględnienia tego wniosku można wnieść skargę do sądu podatkowego (turecka ustawa o postępowaniu administracyjnym art. 37). Co do zasady błędów podatkowych, które ujawnią się po upływie terminu przedawnienia, nie można korygować (turecka ustawa o postępowaniu podatkowym art. 126).
Podatnicy co do zasady nie mogą wnosić spraw do sądu przeciwko podstawom opodatkowania, które sami zadeklarowali, ani przeciwko podatkom wymierzonym na ich podstawie; zastrzeżone są przepisy o błędach podatkowych (turecka ustawa o postępowaniu podatkowym art. 378). W praktyce podatnicy, którzy nie zgadzają się z treścią deklaracji, składają ją z zastrzeżeniem. Turecka ustawa stanowi ponadto, że sprawy wniesione przeciwko czynnościom dokonanym na podstawie takich deklaracji nie wstrzymują automatycznie poboru podatku (turecka ustawa o postępowaniu administracyjnym art. 27/4).
Proces krok po kroku
Jak przebiega proces od kontroli podatkowej do postępowania sądowego?
Rozpoczęcie kontroli i protokoły
Podatnik jest informowany pisemnie o rozpoczęciu kontroli i jej przedmiocie (VUK art.140/1). Kontrola co do zasady odbywa się w urzędzie skarbowym; na wniosek podatnika i jeżeli jego miejsce prowadzenia działalności jest odpowiednie, może odbyć się również tam. Podatnik, który bez uzasadnionej przyczyny nie dostarczy żądanych ksiąg i dokumentów w wyznaczonym terminie, uznaje się za takiego, który ich nie przedstawił; podatnikowi, który wykaże uzasadnioną przyczynę, udziela się odpowiedniego terminu (art.139).
Zasadą jest zakończenie kontroli w terminie maksymalnie jednego roku w przypadku kontroli pełnej i maksymalnie sześciu miesięcy w przypadku kontroli ograniczonej. Można przyznać dodatkowy termin nieprzekraczający sześciu miesięcy, a jego uzasadnienie podaje się podatnikowi na piśmie (art.140/6). Do protokołów sporządzanych w toku kontroli wpisuje się również zastrzeżenia i uwagi podatnika, a jeden egzemplarz protokołu pozostawia się podatnikowi (art.141). Ponieważ ustalenia zawarte w protokole są wykorzystywane jako podstawa na kolejnych etapach, istotne jest, aby zastrzeżenia zostały wpisane do protokołu.
Doręczenie raportu z kontroli i zawiadomienia
Raporty z kontroli sporządzane przez inspektorów podatkowych są, przed przesłaniem do urzędu skarbowego, oceniane przez komisje oceny raportów pod kątem zgodności z przepisami podatkowymi i właściwymi regulacjami (VUK art.140). Podatek ustalony na podstawie raportu doręcza się za pomocą zawiadomienia podatkowego, a nałożoną karę — zawiadomieniem o nałożeniu kary (art.34, art.366).
Doręczenie następuje na adres miejsca prowadzenia działalności wskazany przy rozpoczęciu działalności albo na adres miejsca zamieszkania w systemie rejestracji adresowej (art.101). Doręczenie dokonane osobie objętej systemem doręczeń elektronicznych uważa się za dokonane z końcem piątego dnia następującego po dniu przekazania dokumentu do systemu (art.107/A). Ponieważ wszystkie terminy liczone są od daty doręczenia, konieczne jest regularne sprawdzanie skrzynki doręczeń elektronicznych.
Trzydziestodniowy okres decyzyjny: ugoda, obniżenie kary lub wniesienie sprawy do sądu
W terminie trzydziestu dni od doręczenia zawiadomienia wybiera się jedną z trzech dróg: złożenie wniosku o ugodę co do kar, złożenie wniosku o zapłatę podatku i kary z obniżeniem albo wniesienie sprawy do sądu podatkowego (VUK, art. dodatkowy 1, art. 376; İYUK, art. 7). Dróg tych nie można łączyć w odniesieniu do tej samej kary. W przypadku kar, co do których skorzystano z obniżenia, nie prowadzi się ugody, a podatnik, który wniósł sprawę do sądu, nie może skorzystać z obniżenia (VUK, art. dodatkowy 9, art. 376). W odniesieniu do kary, co do której złożono wniosek o ugodę, sprawę można wnieść do sądu tylko wtedy, gdy ugoda nie dojdzie do skutku (art. dodatkowy 7).
Jeżeli złożono wniosek o ugodę przed dokonaniem wymiaru podatku i nie osiągnięto rezultatu, po nałożeniu kary nie można ponownie żądać ugody (art. dodatkowy 11). Z tego względu może być konieczne podjęcie decyzji o wyborze drogi przed doręczeniem zawiadomienia, na etapie postępowania kontrolnego.
Sąd podatkowy i środki zaskarżenia
Skargę wnosi się do sądu podatkowego i samo przez się wstrzymuje pobór podatków i kar będących przedmiotem sporu (İYUK art. 27/4). Od orzeczeń sądu podatkowego można w terminie trzydziestu dni od doręczenia wnieść apelację do regionalnego sądu apelacyjnego; w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu nie przekracza kwoty określonej w ustawie, orzeczenie sądu podatkowego jest prawomocne. W sprawach przekraczających określoną kwotę orzeczenie regionalnego sądu administracyjnego może być zaskarżone skargą kasacyjną do Rady Stanu (İYUK art. 45, art. 46). Te progi kwotowe są co roku podwyższane o wskaźnik rewaluacji, a podstawą jest próg obowiązujący w dniu wniesienia skargi (İYUK art. dodatkowy 1).
W razie przegrania sprawy od podatku będącego przedmiotem sporu naliczane są odsetki za zwłokę od pierwotnego terminu płatności do dnia doręczenia orzeczenia sądu. Podatki i kary, których pobór został wstrzymany z powodu postępowania, mogą być – na żądanie – zapłacone częściowo lub w całości także w toku postępowania (VUK art. 112).
Różne drogi
Różnice między środkami zaskarżenia od decyzji podatkowej
Ugoda przed ustaleniem zobowiązania podatkowego
W przypadku kar z tytułu uszczuplenia podatku, które zostaną nałożone na podstawie kontroli podatkowej, oraz kar za uchybienia formalne przekraczających kwotę określoną w ustawie możliwe jest zawarcie ugody przed ustaleniem zobowiązania podatkowego; wyłączone są z tego kary dotyczące czynów stanowiących przestępstwo przemytu podatkowego. W przypadku zawarcia ugody nie można wnieść powództwa w sprawie ustalonej w protokole. Jeżeli nie dojdzie do zawarcia ugody, po nałożeniu kary nie można ponownie wystąpić o ugodę (VUK, załącznik art. 11).
Ugoda po wymiarze podatku
Wniosek składa się w terminie trzydziestu dni od doręczenia zawiadomienia o wymiarze podatku i obejmuje wyłącznie kary. W sprawach objętych ugodą nie można wnosić powództwa ani skargi do jakiegokolwiek organu. Jeżeli ugoda nie dojdzie do skutku, nie można ponownie złożyć wniosku; ostateczna oferta organu administracji może zostać przyjęta na piśmie do końca terminu do wniesienia powództwa (VUK Ek m.1, Ek m.6).
Obniżenie kary
Jeżeli podatnik w ciągu trzydziestu dni od doręczenia wezwania zgłosi się do urzędu skarbowego i oświadczy, że zapłaci podatek oraz połowę kar w terminie albo – po złożeniu zabezpieczenia – w ciągu trzech miesięcy od upływu terminu, karę obniża się o połowę. Jeżeli zapłata nie nastąpi w terminie albo zostanie wniesione powództwo, z obniżki nie można skorzystać (VUK m.376). Podatnik może zrezygnować z wniosku o ugodę i żądać tej obniżki do czasu podpisania protokołu ugody (Ek m.9).
Postępowanie przed sądem administracyjnym ds. podatkowych
Podatnicy oraz osoby, na które nałożono kary, mogą wnieść powództwo do sądu administracyjnego ds. podatkowych przeciwko ustalonym podatkom i nałożonym karom (VUK m.377). Termin wynosi trzydzieści dni, licząc od dnia następującego po doręczeniu (İYUK m.7). Ponieważ od 2024 ugoda nie obejmuje należności głównej podatku, główną drogą w sporach dotyczących należności głównej podatku jest postępowanie sądowe.
Droga sądowa
Postępowanie przed sądem podatkowym: termin, właściwość i wstrzymanie poboru
Termin na wniesienie skargi do sądów podatkowych wynosi trzydzieści dni, chyba że przepisy szczególne przewidują inny termin. Termin rozpoczyna bieg następnego dnia po doręczeniu, zapłaceniu podatku pobranego u źródła lub zarejestrowaniu podatków wymagających rejestracji (turecka ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 7). Dni świąteczne wlicza się do terminu; jeżeli ostatni dzień terminu przypada w dzień świąteczny, termin upływa z końcem pierwszego dnia roboczego następującego po dniu świątecznym (art. 8). Sądy podatkowe rozpoznają sprawy dotyczące podatków, opłat i należności należnych budżetowi państwa, samorządom wojewódzkim, gminom i wsiom, a także podwyżek tych należności i kar z nimi związanych, oraz sprawy dotyczące poboru tych należności. Spory dotyczące podatku od nieruchomości ustalonego przez gminę również wchodzą w ten zakres (ustawa nr 2576, art. 6).
Właściwym sądem jest sąd podatkowy w miejscu, gdzie znajduje się organ, który dokonał wymiaru podatku lub nałożył karę; w sprawach dotyczących wezwania do zapłaty – sąd podatkowy w miejscu, gdzie znajduje się organ, który wydał wezwanie do zapłaty (İYUK art. 37). Skargę można wnieść do właściwego sądu, a w miejscowościach, gdzie nie ma sądu administracyjnego lub podatkowego, także do sądu cywilnego pierwszej instancji; za granicą – do konsulatu tureckiego. Sprawę uważa się za wniesioną w dniu zarejestrowania skargi (art. 4, art. 6).
Wniesienie skargi na wymierzone podatki i kary automatycznie wstrzymuje pobór zaskarżonej części. Natomiast skargi na czynności związane z poborem, takie jak wezwanie do zapłaty, oraz skargi na czynności dokonane na podstawie deklaracji złożonych z zastrzeżeniem nie wstrzymują poboru; w tych sprawach należy odrębnie wnioskować o wstrzymanie wykonania (İYUK art. 27/4). Postanowienie o wstrzymaniu wykonania zależy od łącznego spełnienia przesłanek: czynność jest oczywiście sprzeczna z prawem, a jej wykonanie spowoduje trudne lub niemożliwe do naprawienia szkody (art. 27/2).
Jeżeli po wydaniu orzeczenia sądu podatkowego, od którego przysługuje apelacja do regionalnego sądu apelacyjnego, lub po wydaniu orzeczenia regionalnego sądu administracyjnego, od którego przysługuje skarga kasacyjna, strona zrezygnuje ze środka odwoławczego, podatek i kara zostają naliczone według stawek określonych w ustawie. W przypadku terminowej zapłaty naliczonej kwoty stosuje się dodatkowo obniżkę (VUK art. 379).
Ugoda
Ugoda: zakres, termin składania wniosku i skutki
Ugoda to porozumienie organu administracji z podatnikiem co do wysokości kary. Po zmianie wprowadzonej ustawą z dnia 28 lipca 2024 r. nr 7524, która weszła w życie 2 sierpnia 2024 r., ugoda dotyczy wyłącznie kar; kwota główna wymierzonego podatku nie jest przedmiotem ugody (VUK art. dodatkowy 1, art. dodatkowy 7, art. dodatkowy 11). W przypadku ugód, o które wystąpiono przed zmianą i których jeszcze nie rozpatrzono, stosuje się dotychczasowe przepisy (art. przejściowy 35).
Przedmiotem ugody mogą być kary za uszczuplenie podatku dotyczące podatków wymierzonych dodatkowo, z urzędu lub przez organ administracji, a także kary za nieprawidłowości i szczególne nieprawidłowości przekraczające kwotę określoną w ustawie. Jeżeli uszczuplenie podatku nastąpiło w wyniku czynów stanowiących przestępstwo skarbowe polegające na uchylaniu się od opodatkowania, kar za te czyny nie można objąć ugodą. Ugoda może zostać zawarta, gdy podniesiono, że uszczuplenie podatku wynikło z niedostatecznej znajomości przepisów ustawy lub z błędu, że wystąpił błąd podatkowy lub błąd materialny albo że zachodzi rozbieżność między orzecznictwem sądowym a stanowiskiem organu administracji (art. dodatkowy 1).
Wniosek o zawarcie ugody po wymierzeniu podatku składa się w ciągu trzydziestu dni od doręczenia zawiadomienia o wymiarze podatku. Jeżeli ugoda nie dojdzie do skutku lub nie będzie możliwe jej zawarcie, ponowny wniosek nie jest dopuszczalny. W protokole stwierdzającym niezawarcie ugody zamieszcza się ostatnią propozycję organu administracji; jeżeli podatnik do końca terminu do wniesienia skargi zawiadomi pisemnie o przyjęciu tej propozycji, uznaje się, że ugoda została zawarta. Podatnik może podczas rozmów zapewnić obecność przedstawiciela izby zawodowej, do której należy, oraz jednego przedstawiciela swojego zawodu (art. dodatkowy 1).
W sprawach uzgodnionych i stwierdzonych protokołem nie można wnieść powództwa ani złożyć skargi do żadnego organu (art. dodatkowy 6). Powództwo dotyczące kary, w sprawie której zażądano ugody, można wytoczyć tylko wtedy, gdy ugoda nie dojdzie do skutku. W takim przypadku, jeżeli termin do wniesienia powództwa upłynął lub pozostało do jego upływu mniej niż piętnaście dni, termin ten ulega przedłużeniu do piętnastu dni od dnia doręczenia protokołu (art. dodatkowy 7).
Do kar objętych ugodą nie stosuje się żadnego innego obniżenia (art. dodatkowy 9). Natomiast w przypadku kar za nieprawidłowości, które nie wchodzą w zakres ugody, ponieważ nie przekraczają kwoty wskazanej w ustawie, wysokość obniżenia kary zwiększa się o pięćdziesiąt procent (art. dodatkowy 1).
Etap poboru należności
Wezwanie do zapłaty, zajęcie, odroczenie i odpowiedzialność przedstawiciela prawnego
W przypadku należności publicznoprawnej niezapłaconej w terminie dłużnikowi doręcza się nakaz zapłaty, w którym wzywa się go, aby w ciągu piętnastu dni zapłacił dług lub złożył oświadczenie o majątku (ustawa nr 6183 o trybie ściągania należności publicznoprawnych, art. 55). Jeżeli podnosi się, że dług nie istnieje, został częściowo zapłacony lub uległ przedawnieniu, w ciągu piętnastu dni od doręczenia należy wnieść powództwo. W tekście ustawy jako właściwy organ wskazano komisję do spraw zarzutów podatkowych. Ponieważ zadania tych komisji przejęły sądy podatkowe, powództwo wnosi się do sądu podatkowego (ustawa nr 6183 art. 58; ustawa nr 2576 art. 6, art. 15; İYUK art. 37).
Wniesienie powództwa przeciwko nakazowi zapłaty nie wstrzymuje automatycznie ściągania należności; należy dodatkowo złożyć wniosek o wstrzymanie wykonania (İYUK art. 27/4). Wobec dłużnika, który w ciągu piętnastu dni nie zapłacił długu i nie złożył oświadczenia o majątku, można żądać jednorazowego przymuszenia przez pozbawienie wolności na okres nieprzekraczający trzech miesięcy, do czasu złożenia oświadczenia o majątku (ustawa nr 6183 art. 60). Z majątku, wierzytelności i praw dłużnika urząd egzekucyjny zajmuje kwotę wystarczającą do zaspokojenia należności (art. 62).
Jeżeli zapłata długu w terminie lub zastosowanie zajęcia postawiłoby dłużnika w bardzo trudnej sytuacji, na pisemny wniosek i pod warunkiem złożenia zabezpieczenia dług może zostać odroczony z naliczaniem odsetek. Od 4 czerwca 2026 okres odroczenia wynosi maksymalnie siedemdziesiąt dwa miesiące. Do określonej kwoty nie wymaga się zabezpieczenia; kwota ta może zostać zmieniona decyzją Prezydenta Republiki Turcji (ustawa nr 6183 art. 48). Jeżeli dłużnik, którego wniosek o odroczenie został odrzucony, dokona zapłaty w terminie do trzydziestu dni wyznaczonym przez administrację, dług uznaje się za odroczony z naliczaniem odsetek do dnia zapłaty (art. 48).
Należność publicznoprawna przedawnia się, jeżeli nie zostanie ściągnięta w ciągu pięciu lat od początku roku następującego po roku kalendarzowym, w którym przypadał termin płatności. Czynności takie jak zapłata, zajęcie, doręczenie nakazu zapłaty i oświadczenie o majątku przerywają bieg przedawnienia (ustawa nr 6183 art. 102, art. 103). Jeżeli z powodu przebywania dłużnika za granicą nie można prowadzić przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, przedawnienie nie biegnie przez cały czas trwania tej sytuacji (art. 104).
Wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają bezpośrednio, proporcjonalnie do wysokości posiadanych udziałów kapitałowych, za należność publicznoprawną, której nie można w całości lub w części pobrać od spółki albo co do której wiadomo, że nie będzie można jej pobrać. Zbywca i nabywca udziału odpowiadają solidarnie za zobowiązania dotyczące okresów poprzedzających zbycie (6183 art.35). Należności, których nie można pobrać z majątku osoby prawnej, mogą być również dochodzone z majątku osobistego przedstawicieli ustawowych; przepis ten stosuje się także do przedstawicieli zagranicznych osób i instytucji w Turcji (6183 art. powtórzony 35; VUK art.10). Pozostałe kwestie dotyczące spółek znajdują się na stronie Prawo handlowe.
Sprawy międzynarodowe
Podatki dotyczące cudzoziemców i osób mieszkających za granicą
Obowiązki podatkowe w Turcji osoby, która posiada w Turcji nieruchomość, dochód z najmu lub spadek, zależą w dużej mierze od dwóch kwestii: czy osobę uznaje się za mającą miejsce zamieszkania w Turcji oraz czy majątek znajduje się w Turcji. Odrębnej uwagi wymagają również terminy doręczeń biegnące podczas pobytu za granicą.
Osiedlenie się i opodatkowanie w Turcji
Osoby mające miejsce zamieszkania w Turcji oraz osoby przebywające w Turcji nieprzerwanie dłużej niż sześć miesięcy w roku kalendarzowym uważa się za osoby osiedlone w Turcji i opodatkowuje od całości dochodów uzyskanych w Turcji i za granicą (turecka ustawa o podatku dochodowym, art. 3, art. 4). Cudzoziemcy przybywający w celach podróży, leczenia lub wypoczynku nie są uważani za osoby osiedlone, nawet jeśli przebywają dłużej niż sześć miesięcy (art. 5). Osoby nieosiedlone w Turcji są opodatkowane wyłącznie od dochodów uzyskanych w Turcji (art. 6).
Dla osób, które niedawno osiedliły się w Turcji, ustanowiono dwudziestoletnie zwolnienie dotyczące dochodów uzyskanych za granicą na podstawie 2026; warunki i termin złożenia wniosku wyjaśniono w odrębnym rozdziale poniżej (turecka ustawa o podatku dochodowym, art. 20 (przepis dodatkowy)/D). Jeżeli Turcja zawarła z danym państwem umowę o unikaniu podwójnego opodatkowania, która została należycie wprowadzona w życie, umowa ta ma moc ustawy (turecka Konstytucja, art. 90).
Dochód z najmu i sprzedaż nieruchomości
Dochód uzyskany z wynajmu mieszkania położonego w Turcji uważa się za osiągnięty w Turcji, nawet jeżeli wynajmujący nie ma miejsca zamieszkania w Turcji, i podlega opodatkowaniu jako przychód z najmu nieruchomości (turecka ustawa o podatku dochodowym art. 7, art. 70). W odniesieniu do dochodu z najmu mieszkania istnieje roczna kwota wolna od podatku, która jest ustalana na nowo każdego roku. Jeżeli dochód przekraczający kwotę wolną nie zostanie zadeklarowany lub zostanie zadeklarowany w zaniżonej wysokości, nie można skorzystać ze zwolnienia (art. 21).
Dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości w ciągu pięciu lat od daty jej nabycia lub z innego sposobu jej zbycia stanowi dochód z tytułu wzrostu wartości. Nieruchomości nabyte nieodpłatnie, na przykład w drodze dziedziczenia lub darowizny, nie wchodzą w ten zakres (turecka ustawa o podatku dochodowym, art. powtórny 80).
Podatek od nieruchomości oraz podatek od spadków i nieodpłatnych nabyć
Budynki i grunty w Turcji podlegają podatkowi od nieruchomości; podatek płaci właściciel, a jeżeli ustanowiono prawo użytkowania – uprawniony z tego prawa (turecka ustawa o podatku od nieruchomości, art. 1, art. 3, art. 12, art. 13). Zmiana właściciela wymaga zgłoszenia. Zgłoszenie składa się w gminie, w której położona jest nieruchomość, w roku, w którym nastąpiła zmiana, a jeżeli zmiana nastąpiła w ostatnich trzech miesiącach roku – w ciągu trzech miesięcy (art. 23, art. 33). Podatek płaci się w dwóch równych ratach w miesiącach marzec–maj i listopad (art. 30). Mieszkania, których wartość przekracza limit określony w ustawie, podlegają ponadto podatkowi od mieszkań o wysokiej wartości; limit jest aktualizowany co roku (art. 42, art. 44).
Majątek znajdujący się w Turcji podlega podatkowi od spadków i przeniesienia własności, choćby zmarły był cudzoziemcem. Spadkobiercy przebywający za granicą składają deklaracje w tureckich konsulatach; termin wynosi cztery, sześć lub osiem miesięcy, zależnie od miejsca zgonu i miejsca pobytu spadkobiercy. Podatek płaci się w ciągu trzech lat, co roku w maju i listopadzie. Nieruchomość wpisuje się na rzecz spadkobierców bez oczekiwania na podatek; dopóki jednak podatek przypadający na nieruchomość nie zostanie w całości zapłacony albo nie ustanowiono zabezpieczenia, nieruchomość nie może zostać zbyta (turecka ustawa o podatku od spadków i przeniesienia własności art.1, art.8, art.9, art.19). Pozostałe czynności spadkobiercy zostały wyjaśnione na stronie Prawo cudzoziemców.
Doręczenie i terminy w razie pobytu za granicą
Doręczenie osobom przebywającym w obcym państwie może nastąpić za pośrednictwem właściwego organu tego państwa, a obywatelom tureckim również za pośrednictwem tureckiego konsulatu (turecka ustawa o postępowaniu podatkowym art.97). Jeżeli doręczenie za granicą nie jest możliwe, doręczenie następuje przez ogłoszenie. Osobie, która w ciągu miesiąca od daty ogłoszenia nie zgłosi się do urzędu podatkowego albo nie wskaże adresu, po upływie miesiąca doręczenie uznaje się za dokonane (art.103, art.106); odpis dokumentu dotyczącego doręczenia wysyła się odrębnie pocztą na znany adres za granicą (art.104).
1 lipca 2026 r. na mocy zmiany, która weszła w życie, podatnicy podatku dochodowego od osób prawnych, osoby osiągające dochody handlowe, rolnicze i z wolnych zawodów opodatkowane na zasadach rzeczywistych, spółki jawne i komandytowe oraz osoby, które po raz pierwszy nabywają pojazdy podlegające rejestracji i na które dokonywana jest rejestracja, są obowiązane korzystać z systemu elektronicznych doręczeń. Doręczenie dokonane w tym systemie uważa się za dokonane z upływem piątego dnia następującego po dniu przekazania dokumentu (turecka ustawa o postępowaniu podatkowym art.107/A). Dlatego termin do wniesienia powództwa może rozpocząć bieg i upłynąć, gdy osoba przebywa za granicą; jeżeli planowany jest dłuższy pobyt za granicą, należy monitorować pisma kierowane na adres w systemie rejestracji adresów i na adres do doręczeń elektronicznych.
Osoby osiedlające się w Turcji
Dochody zagraniczne osób osiedlających się w Turcji: dwudziestoletnie zwolnienie
Dochody i przychody uzyskane poza Turcją przez osoby fizyczne, które w ciągu ostatnich trzech lat kalendarzowych poprzedzających uznanie za osobę mającą miejsce zamieszkania w Turcji nie miały w Turcji miejsca zamieszkania ani obowiązku podatkowego, są zwolnione z podatku dochodowego przez okres dwudziestu lat (turecka ustawa o podatku dochodowym, art. 20/D). Przepis został dodany ustawą nr 7582 i wszedł w życie 4 czerwca 2026'da, w odniesieniu do osób uznanych za mające miejsce zamieszkania w Turcji od 1 stycznia 2026 (ustawa nr 7582, art. 4, art. 14). Zasady i tryb stosowania zostały określone w ogólnym komunikacie o podatku dochodowym nr 333.
Zwolnienie nie wprowadza rozróżnienia ze względu na obywatelstwo. Mogą z niego korzystać zarówno cudzoziemcy spełniający warunki, jak i obywatele tureccy, którzy po pobycie za granicą wracają do Turcji; nie mogą natomiast korzystać osoby prawne (turecka ustawa o podatku dochodowym, art. 20/D; ogólny komunikat, art. 3). Posiadanie obowiązku podatkowego w ciągu ostatnich trzech lat z tytułu dochodów z najmu nieruchomości położonej w Turcji, przychodów z kapitałów pieniężnych lub zysków ze wzrostu wartości nie stanowi przeszkody dla zwolnienia (turecka ustawa o podatku dochodowym, art. 20/D). Osoba, która w ciągu ostatnich trzech lat miała w Turcji obowiązek podatkowy z innego tytułu niż te trzy rodzaje dochodów, na przykład z wynagrodzenia lub dochodów z działalności gospodarczej, nie może skorzystać ze zwolnienia, ponieważ nie spełnia warunku ustawowego (turecka ustawa o podatku dochodowym, art. 20/D; ogólny komunikat, art. 3).
Uznanie za osobę mającą miejsce zamieszkania w Turcji zależy od tego, czy jej miejsce zamieszkania znajduje się w Turcji, czy też od przebywania w Turcji nieprzerwanie przez okres dłuższy niż sześć miesięcy w ciągu roku kalendarzowego (turecka ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 4). Miejsce zamieszkania to miejsce, w którym osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, a nikt nie może mieć jednocześnie więcej niż jednego miejsca zamieszkania (turecki kodeks cywilny, art. 19). Dlatego sam wpis adresowy w Turcji pozostały po obywatelu tureckim mieszkającym za granicą nie stanowi miejsca zamieszkania w Turcji. Cudzoziemcy przybywający w celach podróży, leczenia lub wypoczynku nie są uważani za osoby mające miejsce zamieszkania w Turcji, nawet jeśli przebywają w niej dłużej niż sześć miesięcy (turecka ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 5). Cudzoziemiec w takiej sytuacji, chcąc skorzystać ze zwolnienia, musi udowodnić, że ma miejsce zamieszkania w Turcji.
Warunkiem zwolnienia jest, aby w dniu złożenia wniosku osoba miała miejsce zamieszkania w Turcji (turecki komunikat, art. 3). Data, w której uznaje się osobę za mającą miejsce zamieszkania w Turcji, określa zarówno trzyletni okres analizowany wstecz, jak i termin złożenia wniosku.
Aby skorzystać ze zwolnienia, należy uzyskać z urzędu skarbowego „Zaświadczenie o zwolnieniu dla dochodów i przychodów uzyskanych za granicą”. Wniosek składa się do końca roku kalendarzowego, w którym uznaje się osobę za mającą miejsce zamieszkania w Turcji, a w przypadku osób uznanych za mające miejsce zamieszkania w Turcji w dwóch ostatnich miesiącach roku – do końca lutego roku następnego. Urząd skarbowy wydaje zaświadczenie po sprawdzeniu miejsca zamieszkania i statusu podatnika w ostatnich trzech latach oraz tego, czy wniosek złożono w terminie; osobie, która nie złoży wniosku w terminie, zaświadczenia nie wydaje się (turecki komunikat, art. 3, art. 4).
Zwolnienie obejmuje wyłącznie dochody i przychody uzyskane poza Turcją. Obowiązki podatkowe pozostają w mocy w odniesieniu do dochodów uzyskanych w Turcji, takich jak dochód z najmu mieszkania w Turcji lub wynagrodzenie za usługę świadczoną w Turcji. Od dochodów objętych zwolnieniem nie składa się deklaracji podatkowej ani nie włącza się ich do deklaracji składanej z tytułu innych dochodów. Wydatki związane z tymi dochodami nie są uwzględniane przy obliczaniu dochodu podlegającego opodatkowaniu, a podatki zapłacone za granicą nie mogą zostać odliczone od podatku w Turcji (turecka ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 20/D (powtórzony); turecki komunikat, art. 3).
Jeżeli później okaże się, że warunki nie zostały spełnione, niepobrany podatek uznaje się za uszczuplony. W takim przypadku zaświadczenie o zwolnieniu zostaje unieważnione, a podatek pobiera się wraz z odsetkami za zwłokę, wymierzając karę za uszczuplenie podatku (GVK, art. powtórny 20/D; art. 5 obwieszczenia). Natomiast przepisy podatkowe państwa, z którego osoba wyjechała, należy oceniać odrębnie na podstawie prawa tego państwa.
Kryteria oceny
Kryteria oceny w prawie podatkowym
Sposób postępowania w sporach podatkowych określa się w zależności od okoliczności danej sprawy. W ramach wstępnej oceny można łącznie rozważyć raport z kontroli i protokoły, datę doręczenia zawiadomienia podatkowego i sposób jego doręczenia, rodzaj kary, możliwość objęcia sprawy ugodą oraz to, czy rozpoczęto już etap poboru.
W fazie kontroli protokoły i ugoda przed wymierzeniem podatku; w fazie doręczenia zawiadomienia wybór w terminie trzydziestu dni między ugodą, obniżeniem kary a postępowaniem sądowym; w fazie egzekucji piętnastodniowy termin na sprzeciw wobec wezwania do zapłaty, odroczenie płatności i odpowiedzialność przedstawiciela ustawowego; w przypadku cudzoziemców i osób nowo osiedlających się w Turcji data osiedlenia, termin złożenia wniosku o dwudziestoletnie zwolnienie oraz doręczenia dokonywane za granicą ocenia się indywidualnie w danym postępowaniu.
Do obszarów działalności kancelarii należą kontrola podatkowa, zawiadomienia podatkowe i o karze, ugody oraz spory wynikające z poboru należności publicznoprawnych. Aby umówić się na spotkanie, prosimy o kontakt za pośrednictwem strony „Kontakt”.
Często zadawane pytania
Często zadawane pytania
Otrzymałem zawiadomienie o wymiarze podatku. Ile mam czasu?
Trzydzieści dni od dnia następującego po dniu doręczenia decyzji. W tym terminie wnosi się skargę do sądu administracyjnego, składa wniosek o ugodę po zakończeniu postępowania wymiarowego oraz wniosek o obniżenie kary (turecka ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, art. 7; turecka ordynacja podatkowa, art. dodatkowy 1, art. 376). W przypadku doręczenia elektronicznego doręczenie uważa się za dokonane z końcem piątego dnia następującego po dniu, w którym dokument został przekazany do systemu (turecka ordynacja podatkowa, art. 107/A).
Czy w postępowaniu ugodowym można obniżyć sam podatek?
Nie. 2 sierpnia 2024 r. ugoda obejmuje wyłącznie kary za uszczuplenie podatku oraz kary za naruszenie obowiązków proceduralnych przekraczające kwotę określoną w ustawie; przedmiotem ugody nie jest sama kwota podatku (ordynacja podatkowa art. dodatkowy 1).
Czy można jednocześnie wystąpić o ugodę i obniżenie kary?
Nie stosuje się obu tych instytucji łącznie w odniesieniu do tej samej kary. W przypadku kar, w odniesieniu do których zastosowano obniżenie, nie zawiera się ugody; do kar objętych ugodą nie stosuje się żadnego innego obniżenia. Podatnik może, do czasu podpisania protokołu ugody, zrezygnować z wniosku o ugodę i wystąpić o obniżenie (VUK Ek m.9).
Czy jeśli złożę pozew, muszę zapłacić podatek już teraz?
Wniesienie sprawy przeciwko naliczonemu podatkowi i karze podatkowej powoduje z mocy prawa wstrzymanie poboru zaskarżonej części (İYUK m.27/4). W razie przegrania sprawy od podatku nalicza się odsetki za zwłokę od terminu płatności do dnia doręczenia orzeczenia; wstrzymaną kwotę można zapłacić również w toku postępowania sądowego, na żądanie (VUK m.112).
Przyszedł nakaz zapłaty. Co mam zrobić?
W terminie piętnastu dni od doręczenia nakazu zapłaty dług zostaje spłacony lub składa się oświadczenie majątkowe (6183 art. 55). Jeżeli dług nie istnieje, został częściowo spłacony lub uległ przedawnieniu, w tym samym piętnastodniowym terminie wnosi się powództwo do sądu podatkowego. Powództwo to nie wstrzymuje samo przez się egzekucji (6183 art. 58; İYUK art. 27/4).
Czy dług podatkowy spółki może być dochodzony od wspólników lub członka zarządu?
Wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają za należność publicznoprawną, której nie można ściągnąć od spółki lub co do której ustalono, że nie będzie możliwe jej ściągnięcie, proporcjonalnie do udziałów kapitałowych (6183 art.35). Należności, których nie można uzyskać z majątku osoby prawnej, mogą być również egzekwowane z majątku osobistego przedstawicieli ustawowych (6183 art. powtórzony 35; VUK art.10).
Mieszkam za granicą. Czy muszę płacić podatek od mojego mieszkania w Turcji?
Budynek w Turcji podlega podatkowi od nieruchomości bez względu na obywatelstwo właściciela i miejsce jego zamieszkania (turecka ustawa o podatku od nieruchomości, art. 1, art. 3). Jeżeli mieszkanie jest wynajmowane, dochód z najmu uważa się za uzyskany w Turcji i podlega opodatkowaniu w Turcji (turecka ustawa o podatku dochodowym, art. 6, art. 7).
Wyjaśnienia na tej stronie mają charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowią opinii prawnej ani porady. Ponieważ okoliczności każdej konkretnej sprawy są inne, ocena prawna powinna być dokonywana indywidualnie dla danej sprawy.
Informacje zamieszczone na stronie zostały opublikowane w świetle tureckiego rozporządzenia Tureckiej Unii Adwokackiej w sprawie zakazu reklamy, w celu poinformowania o obszarach działalności kancelarii, bez oznaczania specjalizacji; nie mają na celu pozyskania klientów.
Wyświetlenie tej strony lub nawiązanie kontaktu za pośrednictwem zamieszczonych na niej linków i danych kontaktowych nie oznacza nawiązania stosunku pełnomocnictwa między adwokatem a osobą zgłaszającą się ani przyjęcia sprawy.
Informacje i terminy na stronie zostały przygotowane według stanu prawnego obowiązującego na dzień 11 listopada 2026. Ponieważ przepisy mogą ulec zmianie, obliczenia terminu należy w każdym przypadku dokonywać na podstawie aktualnego tekstu ustawy.
Ścieżka prawna w sporach podatkowych może się różnić w zależności od tego, na jakim etapie znajduje się spór – kontroli podatkowej, zawiadomienia o zobowiązaniu podatkowym lub poboru należności – a także od rodzaju kary i sposobu doręczenia. Dlatego na początku postępowania istotne jest wszechstronne przeanalizowanie sprawy, prawidłowe ustalenie terminów i przeprowadzenie niezbędnych czynności w wymaganym terminie.
Merve Kartal Kurtman
Adwokat