Alanya Boşanma vəkili və Ailə hüququ
Boşanma prosesi yalnız evlilik birliyinin sona çatdırılmasından ibarət deyildir. Uşağın qəyyumluğu (velayət), aliment (nafaka), uşaqla şəxsi münasibət, əmlak rejiminin ləğvi və ailə mənzili kimi məsələlər də tərəflərin gələcəyinə birbaşa təsir göstərə bilər. Buna görə prosesin əvvəlində atılan addımların və irəli sürüləcək tələblərin konkret halın şərtlərinə görə qiymətləndirilməsi vacibdir.
Alanyada türk vətəndaşları ilə yanaşı müxtəlif ölkələrdən olan şəxslərin də yaşaması ailə hüququ mübahisələrində xarici elementin tez-tez gündəmə gəlməsinə səbəb ola bilər. Əcnəbi ər-arvadlar, xaricdə bağlanmış nikahlar, müxtəlif ölkələrdə yaşayan uşaqlar, xarici məhkəmə qərarları və xaricdə yerləşən əmlak bu çərçivədə ayrıca qiymətləndirilməli olan məsələlər sırasındadır.
Bu səhifədə boşanma və ailə hüququnda tez-tez rast gəlinən mübahisələr, boşanma prosesinin əsas mərhələləri və xariclə əlaqəli ailə hüququ məsələləri ümumi olaraq izah edilir. Hər mübahisənin xüsusiyyətləri fərqli olduğundan hüquqi qiymətləndirmə konkret hal əsasında aparılmalıdır.
Əsas fəaliyyət sahələri
Ailə hüququnda başlıca mübahisələr
Ailə hüququndan irəli gələn mübahisələr çox vaxt bir-birindən tamamilə müstəqil deyil. Boşanma işi ilə birlikdə uşağın qəyyumluğu, aliment və təzminat kimi tələblər gündəmə gələ bilər; əmlak rejiminin hesablaşması kimi bəzi məsələlər isə ayrıca nəzərdən keçirilə bilər.
Razılaşma əsasında boşanma
Razılaşmalı boşanma üçün nikahın ən azı bir il davam etmiş olması və həyat yoldaşlarının birlikdə müraciət etməsi və ya həyat yoldaşlarından birinin açdığı iddianı digər həyat yoldaşının qəbul etməsi tələb olunur. Hakim tərəfləri şəxsən dinləyərək boşanma iradələrinin sərbəst şəkildə ifadə olunduğuna qənaət etməli və tərəflərin boşanmanın maliyyə nəticələri ilə, varsa, uşaqların vəziyyətinə dair tənzimləmələrini münasib hesab etməlidir. Qanun hakimə bu razılaşmada zəruri gördüyü dəyişiklikləri etmək səlahiyyəti də vermişdir; bu dəyişikliklərin tərəflər tərəfindən qəbul edilməsi halında boşanmaya qərar verilir. Razılaşmalı boşanmada tərəflərin etirafının hakimi bağlamayacağına dair ümumi qayda tətbiq edilmir.
Tərəflərin razılaşması yazılı razılaşmalı boşanma protokolu ilə məhkəməyə təqdim edilir. Aliment, zərərin ödənilməsi, uşağın himayəsi və uşaqla şəxsi münasibət kimi məsələlərin protokolda açıq şəkildə tənzimlənməsi vacibdir. Razılaşmalı boşanma protokolunun hazırlanması haqqında ətraflı məlumata müvafiq məqaləmizdən əldə edə bilərsiniz.
Əmlak rejiminin ləğvi və əmlaka dair mübahisələrin protokolda ayrıca tənzimlənməsi mümkün olmaqla birlikdə, bu məsələlərin hər halda razılaşmalı boşanma çərçivəsində qəti şəkildə həll edilməsi məcburi deyildir. Konkret işin xarakterinə görə əmlak rejiminə dair tələblər ayrıca qiymətləndirilə bilər.
Mübahisəli boşanma
Həyat yoldaşlarının boşanma və ya boşanmanın nəticələri barədə razılığa gələ bilmədiyi hallarda mübahisəli boşanma iddiası gündəmə gəlir. Qanunda nəzərdə tutulan ümumi boşanma səbəbi nikah birliyinin ümumi həyatı davam etdirmələri tərəflərdən gözlənilməyəcək dərəcədə əsaslı şəkildə sarsılmasıdır. Bu səbəbə əsaslanan iddiada iddiaçının təqsiri daha ağırdırsa, cavabdehin etiraz etmək hüququ vardır; lakin bu etiraz hüquqdan sui-istifadə xarakteri daşıyırsa və nikah birliyinin davam etdirilməsində cavabdeh və uşaqlar baxımından qorunmağa dəyər bir mənafe qalmamışsa, boşanma barədə qərar verilə bilər.
Boşanma səbəbləri qanunda məhdud sayda göstərilmişdir və onların bir qismi hüquqdan salıcı müddətə tabedir. Zinada, həyata qəsd etmə, çox pis rəftar və ya ağır dərəcədə şərəf və ləyaqəti alçaldan davranış hallarında iddia hüququ səbəbin öyrənildiyi tarixdən etibarən altı ayın və hər bir halda əməlin törədildiyi tarixdən beş ilin keçməsi ilə düşür; əfv edən tərəfin iddia hüququ yoxdur. Cinayət törətmə və şərəfsiz həyat sürmə səbəbləri ilə isə hər zaman iddia qaldırıla bilər. Tərk etmə halında qanun ayrıca bir prosedur nəzərdə tutmuşdur: ayrılığın ən azı altı ay davam etmiş və hələ də davam etməkdə olması, habelə hakim və ya notarius tərəfindən edilən xəbərdarlığın nəticəsiz qalması tələb olunur; xəbərdarlıqda tərk edən həyat yoldaşına iki ay ərzində ümumi yaşayış yerinə qayıtmalı olduğu bildirilir. Ağıl xəstəliyi səbəbi ilə boşanma isə xəstəliyin sağalmasının mümkün olmadığının rəsmi tibbi şura rəyi ilə müəyyən edilməsi şərtinə bağlıdır.
Qanun həmçinin rədd edilmiş iddiadan sonrakı faktiki ayrılıq səbəbini tənzimləmişdir və bu müddəa 14 Noyabr 2024 tarixli dəyişikliklə yenidən yazılmışdır: boşanma səbəblərindən hər hansı biri ilə qaldırılmış iddianın rəddinə qərar verilməsi və bu qərarın qüvvəyə mindiyi tarixdən başlayaraq bir il keçməsi halında, hər hansı səbəbdən ümumi həyat yenidən qurulmamışdırsa, nikah birliyi əsaslı şəkildə sarsılmış sayılır və həyat yoldaşlarından birinin tələbi ilə boşanma barədə qərar verilir. Dəyişiklikdən əvvəl bu müddət üç il idi; köhnə tarixli mənbələrdə yer alan üç illik müddət artıq aktual deyil.
Mübahisəli boşanma iddialarında tərəflərin iddia və müdafiələri, təqdim etdikləri sübutlar və konkret hadisənin xüsusiyyətləri birlikdə qiymətləndirilir. Təqsir vəziyyəti xüsusilə maddi və mənəvi təzminat ilə yoxsulluq alimenti kimi bəzi tələblər baxımından əhəmiyyət daşıya bilər.
Ailə mənzili
Həyat yoldaşlarının birgə yaşadıqları ailə mənzili Türk Mülki Məcəlləsi çərçivəsində xüsusi olaraq qorunur. Ailə mənzili həyat yoldaşlarından yalnız birinin adına qeydiyyatda olsa belə, qanun üç ayrı qadağa nəzərdə tutmuşdur: həyat yoldaşlarından biri digər həyat yoldaşının açıq razılığı olmadan ailə mənzili ilə bağlı icarə müqaviləsinə xitam verə bilməz, ailə mənzilini özgəninkiləşdirə və ya ailə mənzili üzərindəki hüquqları məhdudlaşdıra bilməz. Razılığı əldə edə bilməyən və ya haqlı səbəb olmadan razılığı verilməyən həyat yoldaşı hakimdən müdaxilə etməsini xahiş edə bilər. Ailə mənzili həyat yoldaşlarından biri tərəfindən icarəyə götürülübsə, müqavilənin tərəfi olmayan həyat yoldaşı da kirayəyə verənə edəcəyi bildirişlə müqavilənin tərəfinə çevrilir və bildiriş verən həyat yoldaşı digər həyat yoldaşı ilə birlikdə müştərək məsuliyyət daşıyır.
Ailə mənzili kimi ayrılmış daşınmaz əmlakın mülkiyyətçisi olmayan həyat yoldaşı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində mənzillə bağlı zəruri qeydin aparılmasını daşınmaz əmlakın dövlət reyestrini aparan orqandan tələb edə bilər; bu qeyd daşınmaz əmlakın üçüncü şəxslər baxımından ailə mənzili statusunun görünən olmasını təmin edir.
Qanun ailə mənzili ilə məhdudlaşmayan daha bir müdafiə də nəzərdə tutmuşdur. Ailənin iqtisadi varlığının qorunması və ya nikah birliyindən doğan maliyyə öhdəliyinin yerinə yetirilməsi tələb etdiyi dərəcədə, həyat yoldaşlarından birinin tələbi ilə hakim müəyyən edəcəyi əmlakla bağlı sərəncamların yalnız digər həyat yoldaşının razılığı ilə həyata keçirilə biləcəyinə qərar verə bilər; daşınmaz əmlak üzərində sərəncam vermək səlahiyyətini aradan qaldırarsa, vəziyyətin daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində qeyd edilməsinə öz təşəbbüsü ilə qərar verir.
Həyat yoldaşlarından birinin ölümü halında isə ayrıca bir imkan yaranır: sağ qalan həyat yoldaşı əvvəlki həyat tərzini davam etdirə bilməsi üçün vəfat etmiş həyat yoldaşına məxsus olub birlikdə yaşadıqları yaşayış sahəsi üzərində öz iştirak tələbinə hesablanmaqla, bu kifayət etmədikdə isə əlavə ödəniş etməklə usufrukt və ya yaşayış hüququnun tanınmasını tələb edə bilər; eyni şərtlərlə ev əşyaları üzərində mülkiyyət hüququnun tanınmasını da tələb edə bilər.
Nəsəb və atalıq işləri
Nəsəbin rəddi, atalıq davası, tanınma və tanınmanın ləğvi kimi mübahisələr ailə hüququnun mühüm sahələri sırasındadır. Bu davalarda bioloji əlaqənin müəyyən edilməsi baxımından genetik müayinə kimi sübutlara müraciət oluna bilər. Bu sahədə müddətlər qısadır və onların bir qismi yaxın tarixdə dəyişmişdir. Nəsəbin rəddi davasında iddia hüququ 7 Noyabr 2024 tarixli dəyişikliklə genişləndirilmiş, bu iddianı ərin yanında ananın və uşağın da qaldıra biləcəyi qəbul edilmişdir. Müddət baxımından ər doğumu və ata olmadığını və ya ananın hamilə qaldığı vaxt başqa bir kişi ilə cinsi əlaqədə olduğunu öyrəndiyi tarixdən başlayaraq bir il ərzində; ana doğumdan, uşaq isə yetkinlik yaşına çatdığı tarixdən başlayaraq ən geci bir il ərzində iddia qaldırmalıdır. Gecikmə üzrlü səbəbə əsaslanırsa, bir illik müddət həmin səbəbin aradan qalxdığı tarixdə işleməyə başlayır. Atalıq davasında isə ananın iddia hüququ doğumdan başlayaraq bir il keçdikdə sona çatır; buna qarşılıq, uşağın iddia hüququnu müddətlə məhdudlaşdıran bənd Konstitusiya Məhkəməsi tərəfindən ləğv edilmiş və yenidən tənzimlənməmişdir.
Addım-addım proses
Boşanma Prosesi Necə Gedir?
Məhkəmədən Əvvəl Qiymətləndirmə
Boşanma prosesinin əvvəlində nikah birliyinin gedişi, tərəflərin tələbləri, uşaqlar varsa onların vəziyyəti və mövcud sənədlər birlikdə qiymətləndirilir. Razılaşma əsasında boşanmanın mümkün olub-olmaması, çəkişməli boşanma işi qaldırılacaqsa, hansı hüquqi səbəbə əsaslanılacağı, hansı tələblərin irəli sürüləcəyi və aidiyyəti məhkəmənin müəyyən edilməsi bu mərhələdə əhəmiyyət daşıyır.
Boşanma və ya ayrılıq işlərində aidiyyəti məhkəmə, bir qayda olaraq, ər-arvaddan birinin yaşayış yeri və ya ər-arvadın məhkəməyə müraciətdən əvvəl son dəfə altı ay ərzində birlikdə yaşadıqları yer üzrə məhkəmədir.
Məhkəməyədək bir addımın zəruri olub-olmaması da bu mərhələdə müəyyən edilir. Qanun məhkəməyə müraciət edilməzdən əvvəl mediatora müraciət edilməsini məhkəməyə müraciət şərti hesab etdiyi mübahisələri məhdud şəkildə sadalamışdır: icarə münasibətlərindən irəli gələn mübahisələr, daşınar və daşınmaz əmlakın bölüşdürülməsi və şərikli mülkiyyətin ləğvi, mənzil mülkiyyətindən irəli gələn mübahisələr və qonşuluq hüququ. Boşanma davası bu siyahıya daxil deyil; buna görə də boşanma davası açmaq üçün əvvəlcə mediatora müraciət edilməsi tələb olunmur.
İddia ərizəsi və müvəqqəti tədbir tələbləri
İddia ərizəsində boşanma səbəbi ilə birlikdə irəli sürüləcək tələblərin aydın və hüquqi baxımdan düzgün şəkildə ifadə olunması vacibdir. Boşanma və ya ayrılıq davası açıldıqda hakim məhkəmə icraatının davam etdiyi müddətdə zəruri olan və xüsusilə ər-arvadın yaşayışla təmin olunmasına, dolanışığına, onların əmlakının idarə edilməsinə, habelə uşaqların himayəsi və müdafiəsinə dair müvəqqəti tədbirləri öz təşəbbüsü ilə görür. Qanun bu tədbirləri hakimin mülahizəsinə deyil, vəzifəsinə bağlamış və ayrıca tələb irəli sürülməsini şərt kimi müəyyən etməmişdir; ər-arvadın əmlakının idarə edilməsi də bu tədbirlər arasında açıq şəkildə sadalanmışdır.
Ailə daxili zorakılıq, hədə və ya oxşar risklərin mövcud olduğu hallarda 6284 saylı Qanun çərçivəsində qoruyucu və qabaqlayıcı tədbirlər də ayrıca qiymətləndirilə bilər.
Delillərin toplanması və məhkəmə iclasları
Mübahisəli boşanma işlərində tərəflərin iddia və müdafiələrini dəstəkləyən sübutlar toplanır. Şahid ifadələri, yazılı sənədlər, rəsmi qeydlər və konkret hadisənin xarakterinə görə digər sübutlar qiymətləndirməyə götürülə bilər. Uşaqların vəziyyətinə aid ixtilaflarda sosial araşdırma və ya ekspert qiymətləndirməsinin aparılması da gündəmə gələ bilər.
Sübutların qanuna uyğun şəkildə əldə edilməsi vacibdir. Qanun bu məsələdə mülahizəyə yer qoymayıb: qanuna zidd olaraq əldə edilmiş sübutlar məhkəmə tərəfindən bir faktın sübutunda nəzərə alına bilməz. Bu, bir ehtimal deyil, qanuni qadağadır; belə bir sübutun əldə edilməsi həmçinin hüquqi və cinayət məsuliyyəti doğura bilər. Bu səbəbdən həyat yoldaşının xəbəri olmadan aparılan səs və ya görüntü yazısı, mesajlarının icazəsiz surətdə çıxarılması kimi yollarla toplanmış material işə təqdim edilsə belə, hökmə əsas götürülmür.
Qərar və qanun yolları
Məhkəmə icraatının sonunda məhkəmə boşanma tələbi ilə birlikdə prosessual qaydada irəli sürülmüş əlavə tələblər barədə qərar qəbul edir. Qərardan qanunda nəzərdə tutulmuş şərtlər və müddətlər daxilində apellyasiya, şərtlər mövcud olduqda isə kassasiya qaydasında şikayət verilə bilər. Boşanma qərarının qanuni qüvvəyə minməsi evlilik birliyinin hüquqi cəhətdən sona çatması və bununla bağlı bəzi nəticələrin yaranması baxımından əhəmiyyətlidir.
Qanun bu nəticələrdən üçünü açıq şəkildə tənzimləmişdir. Boşanmış qadın evlənmə ilə əldə etdiyi şəxsi statusunu qoruyur, lakin evlənmədən əvvəlki soyadını yenidən alır; əgər evlənmədən əvvəl dul idisə, hakimdən subaylıq soyadını daşımasına icazə verilməsini istəyə bilər. Boşandığı ərinin soyadından istifadə etməkdə marağının olduğu və bunun ərinə zərər verməyəcəyi sübut edilərsə, hakim onun tələbi ilə bu soyadı daşımasına icazə verə bilər. Vərəsəlik baxımından boşanmış ər-arvad bu statusla bir-birinin qanuni vərəsəsi ola bilməz və boşanmadan əvvəl edilmiş ölümə bağlı sərəncamlarla onlara verilmiş hüquqları, əksinə dair sərəncamdan aydın olmadıqca itirirlər. Qadın üçün isə nikahın sona çatmasından başlayaraq üç yüz günlük gözləmə müddəti nəzərdə tutulmuşdur; bu müddət doğuşla başa çatır, qadının əvvəlki nikahından hamilə olmadığının müəyyən edilməsi və ya nikahı sona çatan ər-arvadın yenidən bir-biri ilə evlənmək istəməsi hallarında isə məhkəmə müddəti aradan qaldırır.
İki fərqli yol
Razılaşmalı və mübahisəli boşanma arasındakı fərqlər
Razılaşma əsasında boşanma
Razılaşmalı və mübahisəli boşanma arasındakı əsas fərq tərəflərin boşanma və boşanmanın nəticələri barədə razılaşma dərəcəsidir. Razılaşmalı boşanmada tərəflər boşanma barədə ortaq iradəyə malikdirlər və boşanmanın maliyyə nəticələri, habelə varsa, uşaqların vəziyyəti barədə razılaşırlar. Qanuni şərtlər yerinə yetirildiyi halda, proses mübahisəli boşanma ilə müqayisədə daha qısa davam edə bilər.
Lakin hakim tərəflərin hazırladığı protokolu avtomatik olaraq qəbul etməyə borclu deyil. Xüsusilə uşaqlara dair tənzimləmələrdə uşağın mənafeyi əsas götürülür. Hakim zəruri hesab etdiyi dəyişiklikləri tərəflərin qəbuluna təqdim edə bilər.
Mübahisəli boşanma
Mübahisəli boşanmada isə boşanma səbəbi, tərəflərin təqsiri və irəli sürülən digər tələblər məhkəmə araşdırması çərçivəsində araşdırılır. Şahidlərin dinlənilməsi, sübutların toplanması, zəruri hallarda ekspert rəylərinin alınması və bildirişlərin təqdim edilməsi ilə bağlı prosedurlar səbəbindən proses daha uzun çəkə bilər. Hər iki iddia növündə də qəti nəticə və ya müddət proqnozlaşdırmaq mümkün deyil; məhkəmə araşdırmasının gedişi işin xüsusiyyətlərinə görə dəyişir.
Təqsirin müəyyən edilməsi mübahisəli boşanma işində təkcə əsaslandırma elementi deyildir; qanun ona üç ayrı nəticə bağlamışdır. Maddi təzminat təqsirsiz və ya daha az təqsirli tərəfə təqsirli tərəfdən tələb etmək imkanı verir. Yoxsulluq alimenti üçün tələb edən ər-arvadın təqsirinin daha ağır olmaması şərti irəli sürülür. Əmlak rejiminin ləğvində isə, bir qayda olaraq, qalıq dəyərin yarısı üzərində hüquq sahibi olunur; lakin zina və ya həyata qəsd səbəbilə boşanma halında hakim təqsirli ər-arvadın qalıq dəyərdəki pay nisbətinin ədalətə uyğun olaraq azaldılmasına və ya aradan qaldırılmasına qərar verə bilər.
Zərərin ödənilməsi və İddia müddəti
Boşanmanın maliyyə nəticələri yalnız alimentdən ibarət deyildir; qanun iki ayrı zərərin ödənilməsi növü nəzərdə tutmuşdur və onların şərtləri fərqlidir. Maddi zərərin ödənilməsi baxımından, mövcud və ya gözlənilən mənafeləri boşanma səbəbilə zərər görən təqsirsiz və ya daha az təqsirli tərəf təqsirli tərəfdən münasib məbləğdə maddi təzminat tələb edə bilər. Mənəvi zərərin ödənilməsi isə boşanmaya səbəb olan hadisələr üzündən şəxsiyyət hüquqlarına təcavüz edilən tərəfin təqsirli olan digər tərəfdən münasib məbləğdə pul ödənilməsini tələb etməsidir. Başqa sözlə, maddi zərərin ödənilməsinin meyarı mənafelərin zədələnməsi və təqsirin müqayisəsi, mənəvi zərərin ödənilməsinin meyarı isə şəxsiyyət hüquqlarına təcavüz edilməsidir.
Bu tələblər müddətlə bağlıdır və müddət boşanma işindən sonra hesablanır: nikahın boşanma səbəbilə sona çatmasından doğan iddia hüquqları boşanma haqqında hökmün qanuni qüvvəyə minməsindən bir il keçdikdə zamanaşımına uğrayır. Buna görə də zərərin ödənilməsi tələbinin boşanma iddiası ilə birlikdə, yoxsa ayrıca iddia ilə irəli sürüləcəyini əvvəlcədən müəyyən etmək lazımdır.
Qanun yolları, Müddətlər və Məhkəmə iclasları arasındakı müddət
Qərara qarşı müraciət müddətləri qısadır. Apellyasiya şikayəti vermə müddəti iki həftədir və bu müddət qətnamənin prosessual qaydada tərəflərin hər birinə təbliğ edildiyi gündən hesablanmağa başlayır. Apellyasiya məhkəmələrinin mülki kollegiyaları tərəfindən qəbul edilmiş kassasiya mümkün olan yekun qərarlardan da təbliğ tarixindən etibarən iki həftə ərzində kassasiya şikayəti verilə bilər. Qanun hansı qərarlardan kassasiya şikayəti verilə bilməyəcəyini ayrıca sadalamışdır; buna görə hər bir işdə hansı qərardan hansı hüquqi müdafiə vasitəsindən istifadə oluna biləcəyi ayrıca müəyyən edilir.
Məhkəmə prosesinin uzanması baxımından da 2026 ilində yeni bir qayda tətbiq edilmişdir: 31 iyul 2026 tarixində qüvvəyə minən tənzimləməyə görə məhkəmə iclasları arasındakı müddət üç aydan artıq ola bilməz. Qanun bunun istisnasını da göstərmişdir; işin xarakteri ilə əlaqədar ekspertiza araşdırmasının uzanması və ya məhkəmə tapşırığı yolu ilə araşdırma hərəkətlərinin həyata keçirilməsi kimi məcburi hallarda hakim əsaslarını göstərməklə daha uzun müddət müəyyən edə bilər.
Uşağa yönəlmiş yanaşma
Uşağın himayəsi və uşaqla şəxsi münasibət
Türk Mülki Məcəlləsi, himayənin həyata keçirilməsi özünə verilməyən həyat yoldaşının uşaqla şəxsi münasibətinin tənzimlənməsində uşağın xüsusilə sağlamlıq, təhsil və əxlaq baxımından mənafelərinin əsas götürüləcəyini müəyyən edir. Təcrübədə tez-tez istifadə olunan "uşağın üstün mənafeyi" meyarı isə qanunun mətnindən deyil, Türkiyənin tərəf olduğu Uşaq Hüquqları haqqında Konvensiyadan və Konstitusiyanın 90. maddəsinin son bəndindən irəli gəlir. Uşağın fiziki, emosional, sosial və təhsil ehtiyaclarının hansı tənzimləmə çərçivəsində daha sağlam şəkildə ödənilə biləcəyi bu çərçivədə qiymətləndirilir.
Məhkəmə uşağın mövcud həyat tərzini, valideynlərlə münasibətini, valideynlərin qayğı göstərmək imkanlarını və konkret iş üzrə digər şərtləri birlikdə nəzərə ala bilər. Uşağın yaşı və yetkinlik səviyyəsi imkan verdikdə onun rəyinin alınması, həmçinin mütəxəssis qiymətləndirməsinə müraciət edilməsi də mümkün ola bilər.
Birgə himayə baxımından mənbənin düzgün göstərilməsi zəruridir. Türk Mülki Məcəlləsinin mətninə görə, himayə boşanma zamanı uşaq özünə verilən tərəfə məxsusdur və qanun mətnində "birgə himayə" adı ilə bir institut tənzimlənməmişdir. Birgə himayə haqqında qərar verilə biləcəyi İnsan Hüquqları üzrə Avropa Konvensiyasına Əlavə 7 №-li Protokolun 5. maddəsinə əsaslanaraq məhkəmə qərarları ilə qəbul edilir; yəni bu imkanın mənbəyi qanun deyil, məhkəmə təcrübəsidir və konkret iş üzrə qəbul edilib-edilməyəcəyi ayrıca qiymətləndirilir. Ana və atadan hər biri himayəsi altında olmayan və ya özünə verilməyən uşaqla müvafiq şəxsi münasibət qurulmasını tələb etmək hüququna malikdir; məhkəmə də boşanma və ya ayrılıq haqqında qərar verərkən ana və atanın hüquqlarını və uşaqla şəxsi münasibətlərini tənzimləyir. Yəni mülahizə tənzimləmənin edilib-edilməyəcəyində deyil, onun əhatə dairəsindədir. Qanun həmçinin məhkəmənin qərarında şəxsi münasibət tənzimləməsinin tələblərinin yerinə yetirilməməsi halında uşağın mənafeyinə zidd olmamaq şərtilə himayənin dəyişdirilə biləcəyini xəbərdar edəcəyini nəzərdə tutur. Tərəflərin müxtəlif şəhərlərdə və ya ölkələrdə yaşaması, uşağın məktəb dövrü və yaşı kimi xüsusiyyətlər tənzimləmənin əhatə dairəsinə təsir göstərə bilər.
Uşağın təhvil verilməsi və uşaqla şəxsi münasibət qurulmasına dair məhkəmə qərarlarının və tədbir qərarlarının icrası artıq icra müdürlükləri vasitəsilə deyil, Məhkəmə Dəstəyi və Zərərçəkmişlərə Xidmət Müdirlikləri tərəfindən; bunların olmadığı yerlərdə isə təyin edilmiş məhkəmələrin kargüzarlıq şöbələri tərəfindən həyata keçirilir.
Şərtlər sonradan əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdikdə, valideynlik hüququnun və ya şəxsi münasibətlərin qurulması qaydasının dəyişdirilməsi tələb oluna bilər.
Maliyyə tənzimləmələri
Aliment növləri və aliment tələbləri
Boşanma və ailə hüququ üzrə mübahisələrdə alimentin növündən asılı olaraq müxtəlif şərtlər tətbiq olunur. Qanun boşanma iddiası qaldırılmamış olsa belə, pul yardımı tələb edilə bilən bir halı ayrıca tənzimləmişdir: birgə həyat səbəbindən şəxsiyyəti, iqtisadi təhlükəsizliyi və ya ailənin rahatlığı ciddi şəkildə təhlükəyə düşən həyat yoldaşının ayrı yaşamaq hüququ vardır; birgə yaşayışa ara verilməsi əsaslı səbəbə söykənirsə, hakim həyat yoldaşlarından birinin tələbi ilə onlardan birinin digərinə verəcəyi pul yardımına, mənzildən və ev əşyalarından istifadəyə, habelə həyat yoldaşlarının əmlakının idarə edilməsinə dair tədbirlər görür.
Tədbir alimentiBoşanma və ya ayrılıq məhkəmə işi davam edərkən həyat yoldaşlarının dolanışığı, uşaqların baxımı və müdafiəsi ilə bağlı müvəqqəti tədbirlər çərçivəsində gündəmə gəlir. Hakim bu tədbirləri öz təşəbbüsü ilə görür; onların ayrıca tələb edilməsi şərt deyil.
İştirak alimentiUşağın baxımı, təhsili və digər xərclərində uşağın valideyn himayəsi özünə verilməyən valideynin iştirak etməsinə yönəlmişdir. Ana və atanın uşağa qulluq etmək borcu onun yetkinlik yaşına çatmasına qədər davam edir; uşaq yetkinlik yaşına çatdığı halda təhsili davam edirsə, ana və ata vəziyyətə və şəraitə görə onlardan gözlənilə biləcək dərəcədə, təhsil başa çatana qədər uşağa baxmağa borcludurlar.
Yoxsulluq alimentiBoşanma səbəbindən yoxsulluğa düşəcək tərəf, təqsiri digər tərəfdən daha ağır olmamaq şərtilə, dolanışığı üçün digər tərəfdən onun maliyyə imkanlarına uyğun olaraq müddətsiz aliment tələb edə bilər. Qanun burada iki məqamı açıq şəkildə müəyyən etmişdir: aliment müddətsizdir və aliment ödəməli şəxsin təqsirli olması tələb olunmur.
Kömək alimentiBoşanmaya xas aliment növü deyildir. Qanuna görə hər kəs yardım göstərmədiyi təqdirdə yoxsulluğa düşəcək üst və alt soy qohumlarına, habelə bacı-qardaşlarına aliment verməyə borcludur; bacı-qardaşların aliment öhdəliyi isə onların rifah içində olmalarından asılıdır. İddia vərəsəlikdəki sıra nəzərə alınmaqla qaldırılır.
Alimentin məbləğinin müəyyən edilməsində alimentin növü, tərəflərin iqtisadi və sosial vəziyyəti, ehtiyacları, uşağın xərcləri və konkret işin digər xüsusiyyətləri nəzərə alınır. İştirak alimenti ilə bağlı qanun meyarı ayrıca göstərmişdir: məbləğ uşağın ehtiyacları, ana və atanın həyat şəraiti və ödəmə imkanları nəzərə alınmaqla müəyyən edilir, uşağın gəlirləri də nəzərə alınır və aliment hər ay əvvəlcədən ödənilir. Qanun ödəniş formasını da tənzimləmişdir: maddi təzminatın və yoxsulluq alimentinin birdəfəlik və ya vəziyyətin tələblərinə uyğun olaraq dövri ödənişlər şəklində ödənilməsinə qərar verilə bilər; mənəvi təzminatın dövri ödənişlər şəklində ödənilməsinə isə qərar verilə bilməz.
Alimentin sona çatması baxımından qanun ikili fərqləndirmə aparır. Dövri ödənişlər şəklində ödənilməsinə qərar verilən maddi təzminat və ya aliment, kreditor tərəfin yenidən evlənməsi və ya tərəflərdən birinin ölümü halında avtomatik olaraq sona çatır. Buna qarşılıq, kreditor tərəfin evlənmədən faktiki olaraq evli kimi yaşaması, yoxsulluğunun aradan qalxması və ya ləyaqətsiz həyat sürməsi hallarında aliment avtomatik olaraq deyil, məhkəmə qərarı ilə ləğv edilir. Tərəflərin maliyyə vəziyyətlərinin dəyişməsi və ya ədalətin tələb etdiyi hallarda dövri ödənişin artırılmasına və ya azaldılmasına qərar verilə bilər. Boşanmadan sonra qaldırılacaq aliment iddialarında səlahiyyətli məhkəmə aliment kreditorunun yaşayış yeri üzrə məhkəməsidir.
Əmlak və ləğvetmə
Əmlak rejiminin hesablaşması və əmlakın bölüşdürülməsi
Həyat yoldaşları arasındakı mal rejiminin ləğvetmə yolu ilə hesablaşması, boşanmanın özündən ayrı qiymətləndirilməli olan texniki bir sahədir. 1 yanvar 2002 tarixindən etibarən qanuni mal rejimi əldə edilmiş mallara qatılma rejimidir. Lakin nikah tarixi, malların əldə edilmə vaxtı və həyat yoldaşlarının başqa bir mal rejimi seçib-seçməməsi nəticəyə təsir göstərə bilər.
Nikah dövründə əmək müqabilində əldə edilən gəlirlərlə əldə edilmiş əmlak dəyərləri ilə vərəsəlik, bağış və ya şəxsi istifadəyə xas mallar eyni hüquqi rejimə tabe deyildir. Daşınmaz əmlakın, avtomobilin və ya digər əmlak dəyərinin yalnız bir həyat yoldaşının adına qeydiyyatda olması, hesablaşma baxımından təkbaşına həlledici deyildir. Malın əldə edilmə tarixi və maliyyələşmə mənbəyi başda olmaqla bir çox amil qiymətləndirilir.
Rejimin əsasını təşkil edən üç qayda nəticəni birbaşa müəyyən edir. Birincisi, sübut qaydasıdır: müəyyən bir malın həyat yoldaşlarından birinə məxsus olduğunu iddia edən şəxs iddiasını sübut etməyə borcludur; kimə məxsus olduğu sübut edilə bilməyən mallar paylı mülkiyyətdə sayılır və bir həyat yoldaşının bütün malları əksi sübut edilənədək əldə edilmiş mal hesab edilir. İkincisi, əldə edilmiş malın əhatə dairəsidir: əməyin qarşılığı olan əldə etmələr, sosial təminat və ya sosial yardım qurumlarının etdiyi ödənişlər, əmək qabiliyyətinin itirilməsi səbəbindən ödənilən təzminatlar, əldə edilmiş malların yerini tutan dəyərlər və şəxsi malların gəlirləri əldə edilmiş maldır. Üçüncüsü, bölgü nisbətidir: hər bir həyat yoldaşı və ya onun varisləri digər həyat yoldaşına məxsus artıq dəyərin yarısı üzərində hüquq sahibi olur və tələblər əvəzləşdirilir. Qanun bu nisbətin istisnasını da göstərmişdir; zina və ya həyata qəsd səbəbilə boşanma halında hakim təqsirkar həyat yoldaşının artıq dəyərdəki pay nisbətinin ədalətə uyğun olaraq azaldılmasına və ya aradan qaldırılmasına qərar verə bilər.
Bununla yanaşı, ər-arvaddan biri digərinə məxsus əmlakın əldə edilməsinə, yaxşılaşdırılmasına və ya qorunmasına heç bir və ya müvafiq qarşılıq almadan töhfə veribsə, əmlak rejiminin ləğvi zamanı həmin əmlakda yaranan dəyər artımı üzrə töhfəsi nisbətində alacaq hüququna malik olur; bu alacaq əmlakın ləğv zamanı dəyərinə əsasən hesablanır. Xitam anı da ayrıca tənzimlənmişdir və praktikada ən çox qarışdırılan məqamlardan biridir: məhkəmə tərəfindən boşanma səbəbilə xitam verilməsinə qərar verildiyi halda, əmlak rejimi qərarın qanuni qüvvəyə mindiyi tarixdən deyil, iddianın qaldırıldığı tarixdən etibarən xitam olunur.
Əmlak rejiminin ləğvi zamanı daşınmaz əmlak reyestri qeydləri, bank əməliyyatları, kredit qeydləri, satış sənədləri və ödəniş qeydləri kimi sənədlər əhəmiyyət kəsb edə bilər. Əmlak rejiminin ləğvinə dair tələblər boşanma iddiasından ayrıca irəli sürülə bilər. Bu tələblər boşanma iddiası ilə birlikdə irəli sürüldükdə, ləğv baxımından boşanma hökmünün qanuni qüvvəyə minməsi əhəmiyyət daşıyır.
Xarici elementli nikahlarda nikah əmlakına tətbiq ediləcək hüquq ayrıca MÖHUK müddəaları çərçivəsində qiymətləndirilməlidir. Qanunda ər-arvada müəyyən hüdudlar daxilində hüquq seçmək imkanı tanınmışdır və daşınmaz əmlakların ləğvi baxımından da xüsusi əlaqələndirici qaydalar mövcuddur.
Beynəlxalq işlər
Xarici vətəndaş olan ər-arvad və xariclə əlaqəli boşanma
Həyat yoldaşlarından birinin və ya hər ikisinin xarici vətəndaş olması, təkbaşına Türkiyədə boşanma iddiası qaldırıla bilməyəcəyi mənasına gəlmir. Lakin xarici ünsür olan işlərdə Türk məhkəmələrinin beynəlxalq yurisdiksiyası və mübahisəyə tətbiq olunacaq hüquq ayrıca araşdırılmalıdır. Alanya kimi xarici vətəndaş olan həyat yoldaşlarının və xaricdə yaşayan tərəflərin çoxluq təşkil etdiyi yerlərdə bu araşdırma, tətbiq olunacaq hüququn müəyyən edilməsi ilə xarici sənədlərin və məhkəmə bildirişlərinin təqdim edilməsi məsələlərinin birlikdə gündəmə gəlməsi səbəbindən prosesin əvvəlində aparılır.
MÖHUK çərçivəsində boşanma və ayrılıqda əvvəlcə həyat yoldaşlarının ümumi milli hüququ; həyat yoldaşlarının fərqli vətəndaşlıqlara malik olması halında ümumi adi yaşayış yeri hüququ, bunun da mövcud olmaması halında Türk hüququ gündəmə gəlir. Əmlak rejimi baxımından isə boşanmadan fərqli əlaqələndirici qaydalar tətbiq olunur.
Xaricdə verilən boşanma qərarları
Xaricdə verilmiş boşanma qərarının Türkiyədə hüquqi nəticə doğurması baxımından izləniləcək yol qərarın xarakterindən və konkret işin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq dəyişə bilər. Xarici məhkəmə qərarının Türkiyədə tanınması və ya icra edilə bilən hala gətirilməsi üçün şərtlər mövcud olduqda tanınma və ya tenfiz proseduruna müraciət edilə bilər.
Bununla yanaşı, 5490 nömrəli Əhali Xidmətləri Qanununun 27/A maddəsi çərçivəsində xarici ölkənin məhkəmə və ya inzibati orqanları tərəfindən verilmiş nikahın sona çatmasına dair bəzi qərarların zəruri şərtlər təmin edildikdə inzibati qaydada ailə kütüyünə qeydiyyata alınması da mümkün ola bilər.
Hansı yolun uyğun olduğu xarici qərarın məzmununa, qüvvəyə minməsi vəziyyətinə, qərarın yalnız mülki vəziyyətə, yoxsa aliment, uşağın himayəsi və ya digər nəticələrə də aid olmasına, habelə digər şərtlərə görə qiymətləndirilməlidir.
Xaricdən sənədlər və rəsmi bildirişlər
Xariclə əlaqəli ailə hüququ mübahisələrində sənədlərin əldə edilməsi və bildiriş prosesləri də əhəmiyyət kəsb edir. Xarici ölkədə tərtib edilmiş sənədlər baxımından sənədin növünə, tərtib edildiyi ölkəyə və tətbiq oluna biləcək beynəlxalq konvensiyalara əsasən apostil, konsulluq təsdiqi, tərcümə və ya digər təsdiqləmə əməliyyatları tələb oluna bilər.
Xaricdə yaşayan tərəflərə ediləcək bildirişlər müvafiq beynəlxalq konvensiyalar və qanunvericilik müddəaları çərçivəsində həyata keçirildiyindən, proses daxili hüquqda həyata keçirilən adi bildirişdən fərqlənə bilər. Türk dilini bilməyən tərəflərin iştirak etdiyi məhkəmə proseslərində tərcüməçidən istifadə edilməsi zəruri ola bilər.
Xaricdə tərtib ediləcək etibarnamələrin forması baxımından da tərtib edildiyi ölkə və görüləcək əməliyyat nəzərə alınmalıdır. Bununla birlikdə, xüsusilə razılaşma yolu ilə boşanma kimi hakimin tərəfləri şəxsən dinləməsini tələb edən işlərdə yalnız etibarnamənin tərtib edilmiş olması şəxsi iştirak məcburiyyətini aradan qaldırmır.
Beynəlxalq valideyn himayəsi və uşaqların xaricdə olması
Uşağın fərqli bir ölkədə yaşadığı və ya tərəflərdən biri tərəfindən başqa bir ölkəyə aparıldığı işlərdə qəyyumluq və şəxsi münasibətlər məsələləri beynəlxalq hüquq aspekti qazana bilər. Uşağın adətən yaşadığı yer, müvafiq dövlətlər arasında qüvvədə olan beynəlxalq müqavilələr və konkret hadisənin xüsusiyyətləri əhəmiyyət kəsb edir. Beynəlxalq uşaq qaçırılması iddialarında həmçinin Türkiyənin tərəf olduğu müvafiq müqavilələr və 5717 saylı Qanun çərçivəsində xüsusi prosedurlar gündəmə gələ bilər.
Qiymətləndirmə meyarları
Ailə hüququ prosesində qiymətləndirmə meyarları
Ailə hüququ mübahisələrində izlənəcək yol işin xüsusiyyətlərinə görə müəyyən edilir. İlk qiymətləndirmədə tərəflərin tələbləri, mövcud sənədlər, varsa, uşaqların vəziyyəti və mübahisənin xariclə əlaqəsi birlikdə nəzərdən keçirilə bilər.
Boşanmanın razılıqla və ya mübahisəli şəkildə aparılması, məhkəmə prosesi zamanı tələb edilə biləcək müvəqqəti tədbirlər, uşağın himayəsi və aliment tələbləri, habelə mal rejiminə dair məsələlərin hansı mərhələdə irəli sürüləcəyi hər bir iş üzrə xüsusi olaraq qiymətləndirilir.
Xarici ölkə vətəndaşlarının iştirak etdiyi işlərdə tətbiq ediləcək hüquq, xarici sənədlərin istifadəsi, beynəlxalq məhkəmə sənədlərinin çatdırılması və xarici qərarların Türkiyədə hüquqi nəticə doğurmasına dair prosedurlar ayrıca əhəmiyyət kəsb edir.
Büronun fəaliyyət göstərdiyi sahələr arasında ailə hüququndan irəli gələn mübahisələr yer alır. Görüş tələbi üçün əlaqə səhifəsindən bizə müraciət edə bilərsiniz.
Tez-tez verilən suallar
Tez-tez verilən suallar
Razılaşmalı boşanma üçün hansı şərtlər tələb olunur?
Nikahın ən azı bir il davam etmiş olması, ər-arvadın birlikdə müraciət etməsi və ya tərəflərdən birinin qaldırdığı iddianı digərinin qəbul etməsi lazımdır. Tərəflərin boşanmanın maliyyə nəticələri və varsa, uşaqların vəziyyəti barədə razılığa gəlməsi, habelə hakimin tərəfləri şəxsən dinləyərək bu razılaşmanı uyğun hesab etməsi lazımdır.
Mübahisəli boşanma işi nə qədər davam edir?
Hər bir iş üzrə dəqiq və qəti müddət müəyyən etmək mümkün deyil. Sübutların əhatə dairəsi, şahidlərin dinlənilməsi, ekspertiza, məhkəmə bildirişlərinin göndərilməsi, tərəflərdən birinin xaricdə olması və məhkəmənin iş yükü kimi amillər məhkəmə prosesinin müddətinə təsir göstərə bilər. Bununla belə, 31 İyul 2026 tarixində qüvvəyə minən tənzimləmə məhkəmə iclasları arasındakı fasilə üçün yuxarı hədd müəyyən etmişdir: iclaslar arasındakı müddət üç aydan uzun ola bilməz. Ekspertiza müddətinin uzanması və ya məhkəmə tapşırığı yolu ilə sübutların toplanması kimi zəruri hallarda hakim əsaslandırmasını göstərməklə daha uzun müddət müəyyən edə bilər.
Valideynlik barədə qərar verilərkən hansı meyarlar nəzərə alınır?
Qanunun mətninə görə meyar uşağın, xüsusilə sağlamlıq, təhsil və əxlaq baxımından, mənafelərinin əsas götürülməsidir; praktikada bu meyar “uşağın üstün mənafeyi” kimi də adlandırılır və onun əsası Uşaq Hüquqları haqqında Konvensiyadır. Uşağın yaşı, inkişafı, təhsil və sosial mühiti, mövcud qayğı rejimi, valideynlərlə münasibəti və valideynlərin qayğı imkanları kimi amillər konkret iş üzrə birlikdə qiymətləndirilir.
Boşanma iddiası davam edərkən aliment tələb edilə bilərmi?
Bəli. Qanun bu məsələdə tələb şərti nəzərdə tutmamışdır: boşanma və ya ayrılıq haqqında məhkəmə iddiası qaldırıldıqda hakim, məhkəmə işinin davam etdiyi müddətdə zəruri olan və xüsusilə ər-arvadın mənzillə təmin olunmasına, dolanışığına, ər-arvadın əmlakının idarə edilməsinə və uşaqların qayğısına və müdafiəsinə aid müvəqqəti tədbirləri öz təşəbbüsü ilə (re'sen) görür; tədbir alimenti də bu tədbirlərə daxildir. Tələbin əhatəsi və məbləği tərəflərin iqtisadi və sosial vəziyyətlərinə, habelə konkret işin xüsusiyyətlərinə görə qiymətləndirilir.
Xaricdə verilmiş boşanma qərarı Türkiyədə etibarlı sayılırmı?
Xarici qərarın Türkiyədə hüquqi nəticə doğurması üçün izləniləcək yol qərarın məzmunundan və mövcud şərtlərdən asılı olaraq dəyişir. Tanınma və ya tenfiz iddiası qaldırılması tələb oluna bilər; şərtlər mövcud olduqda isə 5490 saylı Qanunun 27/A maddəsi əsasında inzibati qaydada qeydiyyata alınma yolu da nəzərdən keçirilə bilər.
Boşanma zamanı təzminat tələb edə bilərəmmi?
Qanun iki ayrı təzminat növü nəzərdə tutmuşdur. Mövcud və ya gözlənilən mənfəətləri boşanma səbəbindən zədələnən təqsirsiz və ya daha az təqsirli tərəf maddi təzminatı təqsirli tərəfdən tələb edə bilər. Boşanmaya səbəb olan hadisələr üzündən şəxsiyyət hüquqları pozulan tərəf isə mənəvi təzminatı təqsirli olan digər tərəfdən tələb edə bilər. Maddi təzminatın və yoxsulluq alimentinin birdəfəlik və ya dövri ödəniş şəklində ödənilməsinə qərar verilə bilər, lakin mənəvi təzminatın dövri ödəniş şəklində ödənilməsinə qərar verilə bilməz. Evliliyin boşanma səbəbilə sona çatmasından irəli gələn iddia hüquqlarına boşanma haqqında qərarın qanuni qüvvəyə minməsindən bir il keçdikdə zamanaşımı tətbiq olunur.
Əmlak rejiminin tasfiyəsi nə vaxt tələb olunur və əmlak necə bölüşdürülür?
Qanuni əmlak rejimi 1 Yanvar 2002 tarixindən etibarən əldə edilmiş əmlaklara qoşulma rejimidir. Boşanma səbəbilə sona çatdırılmasına qərar verildikdə əmlak rejimi qərarın qanuni qüvvəyə minməsi tarixindən deyil, iddia tarixindən etibarən sona çatır. Bölüşdürmədə əsas qayda budur ki, hər bir ər və ya onun vərəsələri digər ərinin artıq dəyərinin yarısı üzərində hüquqa malikdir; tələblər qarşılıqlı əvəzləşdirilir. Ərin bütün əmlakı əksi sübut edilənədək əldə edilmiş əmlak hesab olunur və şəxsi əmlakın gəlirləri də əldə edilmiş əmlak sayılır. Ərlərdən biri digərinə məxsus əmlakın əldə edilməsinə, yaxşılaşdırılmasına və ya qorunmasına əvəzsiz töhfə vermişsə, əlavə olaraq dəyər artım payı üzrə alacaq hüququ yaranır. Tasfiyə tələbləri boşanma iddiasından ayrıca da irəli sürülə bilər.
Bu səhifədəki izahlar ümumi məlumatlandırma məqsədi daşıyır və hüquqi rəy və ya tövsiyə xarakteri daşımır. Hər bir konkret hadisənin şərtləri fərqli olduğundan, hüquqi qiymətləndirmə işə xas aparılmalıdır.
Səhifədə yer alan məlumatlar Türkiyə Vəkillər Birliyinin Reklam Qadağası Əsasnaməsi çərçivəsində, ixtisaslaşma mənasına gəlməmək şərtilə, büronun fəaliyyət göstərdiyi sahələr haqqında məlumat verilməsi məqsədilə yayımlanmışdır; iş əldə etmə məqsədi daşımır.
Bu səhifənin görüntülənməsi və ya səhifədə yer alan keçidlər və əlaqə məlumatları vasitəsilə əlaqə qurulması vəkil ilə müraciət edən arasında vəkalət münasibətinin yarandığı mənasına gəlmir və işin qəbul edildiyi mənasına gəlmir.
Səhifədəki məlumatlar və müddətlər 6 Sentyabr 2026 tarixinə qüvvədə olan qanunvericiliyə əsasən hazırlanmışdır. Qanunvericilik dəyişə biləcəyindən, müddət hesabı hər halda cari qanun mətninə əsasən aparılmalıdır.
Ailə hüququ mübahisələrində izləniləcək hüquqi yol tərəflərin tələblərinə, mövcud sübutlara, uşaqların vəziyyətinə və mübahisənin xarakterinə görə fərqlənə bilər. Bu səbəbdən prosesin əvvəlində hadisənin bütün aspektlərinin qiymətləndirilməsi, hüquq və öhdəliklərin düzgün müəyyən edilməsi və zəruri prosedurların vaxtında həyata keçirilməsi əhəmiyyət daşıyır.
Merve Kartal
Vəkil