Alanya: adwokat ds. rozwodów i prawo rodzinne
Proces rozwodowy nie ogranicza się wyłącznie do ustania małżeństwa. Kwestie takie jak władza rodzicielska, alimenty, osobiste kontakty z dzieckiem, rozliczenie ustroju majątkowego małżeńskiego oraz lokal stanowiący miejsce zamieszkania rodziny mogą również bezpośrednio wpływać na przyszłość stron. Dlatego istotna jest ocena kroków podejmowanych na początku procesu oraz roszczeń, które mają zostać zgłoszone, z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.
Fakt, że w Alanya mieszkają zarówno obywatele tureccy, jak i osoby z różnych krajów, może powodować, że w sporach z zakresu prawa rodzinnego często pojawia się element zagraniczny. Małżonkowie będący cudzoziemcami, małżeństwa zawarte za granicą, dzieci mieszkające w różnych krajach, orzeczenia sądów zagranicznych oraz majątek znajdujący się za granicą to kwestie, które w tym zakresie wymagają odrębnej oceny.
Na tej stronie w ogólnym zarysie opisano najczęściej spotykane spory z zakresu rozwodów i prawa rodzinnego, podstawowe etapy procesu rozwodowego oraz zagadnienia prawa rodzinnego związane z zagranicą. Ponieważ każdy spór ma odmienny charakter, ocena prawna powinna być dokonywana na podstawie konkretnej sprawy.
Główne obszary praktyki
Główne spory w prawie rodzinnym
Spory wynikające z prawa rodzinnego często nie są całkowicie niezależne od siebie. Wraz z pozwem rozwodowym mogą pojawić się żądania dotyczące władzy rodzicielskiej, alimentów i roszczeń odszkodowawczych; niektóre kwestie, takie jak rozliczenie ustroju majątkowego, mogą być rozpatrywane odrębnie.
Rozwód za porozumieniem stron
W przypadku rozwodu za porozumieniem stron małżeństwo musi trwać co najmniej rok, a małżonkowie muszą złożyć wspólny wniosek albo jeden z małżonków musi wytoczyć powództwo, które drugi małżonek uznaje. Sędzia musi osobiście wysłuchać stron i nabrać przekonania, że wola rozwodu została wyrażona swobodnie, oraz uznać za odpowiednie ustalenia stron dotyczące skutków majątkowych rozwodu oraz, jeżeli istnieją, sytuacji dzieci. Ustawa przyznaje sędziemu również uprawnienie do wprowadzenia w tym porozumieniu zmian, które uzna za niezbędne; jeżeli strony przyjmą te zmiany, orzeka się rozwód. W przypadku rozwodu za porozumieniem stron nie stosuje się ogólnej zasady, zgodnie z którą przyznanie stron nie wiąże sędziego.
Porozumienie stron przedstawia się sądowi w formie pisemnego protokołu rozwodu za porozumieniem stron. Ważne jest, aby kwestie takie jak alimenty, odszkodowanie, władza rodzicielska i kontakty osobiste z dzieckiem zostały w protokole wyraźnie uregulowane. Szczegółowe informacje na temat sporządzenia protokołu rozwodu za porozumieniem stron można znaleźć w odpowiednim artykule.
Chociaż możliwe jest odrębne uregulowanie w protokole kwestii rozliczenia ustroju majątkowego i sporów dotyczących majątku, kwestie te nie muszą w każdym przypadku być ostatecznie rozstrzygane w ramach rozwodu za porozumieniem stron. W zależności od charakteru konkretnego stanu faktycznego roszczenia dotyczące ustroju majątkowego mogą być rozpatrywane odrębnie.
Rozwód sporny
W przypadkach, gdy małżonkowie nie mogą dojść do porozumienia co do rozwodu lub jego skutków, mamy do czynienia ze spornym postępowaniem rozwodowym. Ustawową przesłanką ogólną rozwodu jest takie rozkład pożycia małżeńskiego, że nie można racjonalnie oczekiwać od małżonków dalszego wspólnego życia. W powództwie opartym na tej przesłance pozwany ma prawo do sprzeciwu, jeżeli wina powoda jest większa; jednak rozwód może zostać orzeczony, jeżeli sprzeciw stanowi nadużycie prawa, a w dalszym trwaniu małżeństwa nie pozostaje żaden interes zasługujący na ochronę z punktu widzenia pozwanego ani dzieci.
Przesłanki rozwodu zostały w ustawie wyliczone w sposób wyczerpujący, a część z nich podlega terminom zawitym. W przypadku cudzołóstwa oraz zamachu na życie, bardzo złego lub poważnie uwłaczającego godności postępowania prawo do wytoczenia powództwa wygasa po upływie sześciu miesięcy od dowiedzenia się o przyczynie, a w każdym razie po upływie pięciu lat od popełnienia czynu; strona, która wybaczyła, nie ma prawa do wytoczenia powództwa. Z powodu popełnienia przestępstwa oraz prowadzenia niegodnego trybu życia powództwo można wytoczyć w każdym czasie. W przypadku porzucenia ustawa przewiduje odrębny tryb: wymagane jest, aby rozłączenie trwało co najmniej sześć miesięcy i nadal trwało oraz aby wezwanie dokonane przez sędziego lub notariusza pozostało bezskuteczne; w wezwaniu zawiadamia się małżonka, który porzucił wspólne pożycie, że powinien powrócić do wspólnego mieszkania w terminie dwóch miesięcy. Rozwód z powodu choroby psychicznej jest natomiast uzależniony od ustalenia w oficjalnym raporcie komisji lekarskiej, że nie istnieje możliwość wyleczenia choroby.
Ustawa uregulowała także przesłankę faktycznego rozłączenia po oddaleniu powództwa, a przepis ten został napisany na nowo nowelizacją z dnia 14 listopada 2024: jeżeli powództwo wytoczone z którejkolwiek z przesłanek rozwodu zostało prawomocnie oddalone i od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia upłynął rok, a wspólne życie nie zostało nawiązane na nowo z jakiejkolwiek przyczyny, uznaje się, że wspólnota małżeńska została głęboko zachwiana, i na żądanie jednego z małżonków orzeka się rozwód. Przed nowelizacją termin ten wynosił trzy lata; trzyletni termin występujący w źródłach o wcześniejszej dacie nie jest aktualny.
W spornych sprawach rozwodowych twierdzenia i obrona stron, przedstawione przez nie dowody oraz okoliczności konkretnej sprawy są oceniane łącznie. Kwestia zawinienia może mieć szczególne znaczenie dla niektórych roszczeń, takich jak odszkodowanie i zadośćuczynienie oraz alimenty z tytułu ubóstwa.
Mieszkanie rodzinne
Mieszkanie rodzinne, w którym małżonkowie prowadzą wspólne życie, podlega szczególnej ochronie na podstawie tureckiego kodeksu cywilnego. Nawet jeśli mieszkanie rodzinne jest zarejestrowane na nazwisko tylko jednego z małżonków, ustawa przewiduje trzy odrębne zakazy: jeden z małżonków bez wyraźnej zgody drugiego małżonka nie może wypowiedzieć umowy najmu dotyczącej mieszkania rodzinnego, przenieść własności mieszkania rodzinnego ani ograniczyć praw do mieszkania rodzinnego. Małżonek, który nie może uzyskać zgody lub któremu odmówiono zgody bez uzasadnionej przyczyny, może zwrócić się do sądu o interwencję. Jeżeli mieszkanie rodzinne zostało wynajęte przez jednego z małżonków, małżonek niebędący stroną umowy staje się jej stroną przez zawiadomienie wynajmującego, a małżonek dokonujący zawiadomienia odpowiada solidarnie z drugim małżonkiem.
Małżonek niebędący właścicielem nieruchomości przeznaczonej na mieszkanie rodzinne może żądać od urzędu ksiąg wieczystych wpisania do rejestru nieruchomości niezbędnej wzmianki dotyczącej mieszkania; wzmianka ta umożliwia ujawnienie wobec osób trzecich, że nieruchomość ma charakter mieszkania rodzinnego.
Ustawa przewiduje również ochronę, która nie ogranicza się do mieszkania rodzinnego. W zakresie, w jakim wymaga tego ochrona majątku rodziny lub wykonanie zobowiązania majątkowego wynikającego ze związku małżeńskiego, na wniosek jednego z małżonków sędzia może postanowić, że czynności rozporządzające dotyczące wskazanych przez niego składników majątku mogą być dokonywane wyłącznie za zgodą drugiego małżonka; jeżeli pozbawi małżonka uprawnienia do rozporządzania nieruchomością, z urzędu postanawia o wpisaniu tej okoliczności do rejestru nieruchomości.
W razie śmierci jednego z małżonków powstaje odrębna możliwość: małżonek pozostały przy życiu może żądać, aby w celu umożliwienia mu kontynuowania dotychczasowego trybu życia przyznano mu na nieruchomości należącej do zmarłego małżonka, w której małżonkowie wspólnie zamieszkiwali, prawo użytkowania lub prawo zamieszkania, zaliczając jego wartość na poczet należnej mu wierzytelności z tytułu udziału, a jeżeli to nie wystarcza — za dopłatą; na tych samych warunkach może także żądać przyznania mu prawa własności do rzeczy ruchomych stanowiących wyposażenie domu.
Sprawy dotyczące pochodzenia dziecka i ojcostwa
Zaprzeczenie pochodzenia dziecka, powództwo o ustalenie ojcostwa, uznanie oraz unieważnienie uznania należą do istotnych dziedzin prawa rodzinnego. W tych sprawach dla ustalenia więzi biologicznej można korzystać z dowodów takich jak badanie genetyczne. Terminy w tym zakresie są krótkie, a część z nich została niedawno zmieniona. W sprawie o zaprzeczenie pochodzenia dziecka prawo do wytoczenia powództwa zostało rozszerzone zmianą z 7 listopada 2024 i przyjęto, że powództwo może wytoczyć obok męża także matka i dziecko. Jeżeli chodzi o terminy, mąż musi wytoczyć powództwo w ciągu roku od dnia, w którym dowiedział się o urodzeniu dziecka oraz o tym, że nie jest jego ojcem albo że matka w okresie poczęcia utrzymywała stosunki seksualne z innym mężczyzną; matka — w ciągu roku od urodzenia dziecka, a dziecko — najpóźniej w ciągu roku od osiągnięcia pełnoletności. Jeżeli opóźnienie wynika z uzasadnionej przyczyny, termin roczny zaczyna biec w dniu ustania tej przyczyny. W sprawie o ustalenie ojcostwa prawo matki do wytoczenia powództwa wygasa z upływem roku od urodzenia dziecka; natomiast przepis uzależniający prawo dziecka do wytoczenia powództwa od zachowania terminu został uchylony przez Trybunał Konstytucyjny i nie został ponownie uregulowany.
Proces krok po kroku
Jak przebiega postępowanie rozwodowe?
Ocena przed wniesieniem pozwu
Na początku postępowania rozwodowego ocenia się łącznie przebieg małżeństwa, żądania stron, sytuację ewentualnych dzieci oraz dostępne dokumenty. Na tym etapie istotne jest ustalenie, czy możliwy jest rozwód za porozumieniem stron, na jakiej podstawie prawnej oprzeć pozew w przypadku wszczęcia postępowania spornego, jakie żądania podnieść oraz który sąd jest właściwy.
W sprawach o rozwód lub separację sądem właściwym jest co do zasady sąd miejsca zamieszkania jednego z małżonków albo sąd miejsca, w którym małżonkowie ostatnio mieszkali razem przez co najmniej sześć miesięcy przed wniesieniem pozwu.
Na tym etapie ustala się również, czy konieczny jest krok poprzedzający wytoczenie powództwa. Ustawa wymienia w sposób zamknięty spory, w których warunkiem dopuszczalności powództwa jest uprzednie zwrócenie się do mediatora: spory wynikające ze stosunku najmu, podział rzeczy ruchomych i nieruchomości oraz zniesienie współwłasności, spory wynikające z własności lokali, a także prawo sąsiedzkie. Pozew o rozwód nie należy do tego katalogu; w związku z tym dla wytoczenia powództwa o rozwód nie wymaga się uprzedniego zwrócenia się do mediatora.
Pozew i wnioski o środki tymczasowe
W pozwie istotne jest jasne i prawnie prawidłowe przedstawienie roszczeń podnoszonych wraz z podstawą rozwodu. Po wytoczeniu powództwa o rozwód lub o separację sędzia z urzędu podejmuje niezbędne na czas trwania postępowania środki tymczasowe, w szczególności dotyczące zamieszkania małżonków, ich utrzymania, zarządu majątkiem małżonków oraz pieczy i ochrony dzieci. Ustawa wiąże te środki nie z uznaniem sędziego, lecz z jego obowiązkiem, a ponadto nie uzależnia ich od złożenia wniosku; zarząd majątkiem małżonków został również wyraźnie wymieniony wśród tych środków.
W sytuacjach występowania przemocy w rodzinie, gróźb lub podobnych zagrożeń można dodatkowo rozważyć środki ochronne i zapobiegawcze na podstawie ustawy nr 6284.
Zbieranie dowodów i rozprawy
W spornych postępowaniach rozwodowych gromadzi się dowody potwierdzające twierdzenia i stanowiska stron. Zeznania świadków, dokumenty pisemne, dokumenty urzędowe oraz, w zależności od charakteru konkretnego stanu faktycznego, inne dowody mogą zostać poddane ocenie. W sporach dotyczących sytuacji dzieci może również pojawić się potrzeba przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub dokonania oceny przez biegłego.
Istotne jest, aby dowody zostały uzyskane w sposób zgodny z prawem. Ustawa nie pozostawia w tym zakresie miejsca na uznanie: dowody uzyskane niezgodnie z prawem nie mogą być uwzględnione przez sąd przy dowodzeniu faktu. Nie jest to możliwość, lecz ustawowy zakaz; uzyskanie takiego dowodu może dodatkowo rodzić odpowiedzialność prawną i karną. Dlatego materiał zebrany w drodze nagrania dźwięku lub obrazu bez wiedzy małżonka, nieuprawnionego kopiowania jego wiadomości itp., nawet jeśli zostanie przedstawiony w aktach sprawy, nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia.
Orzeczenia i środki zaskarżenia
Na zakończenie postępowania sąd rozstrzyga o żądaniu rozwodu wraz z należycie zgłoszonymi żądaniami ubocznymi. Od orzeczenia można wnieść apelację w warunkach i terminach przewidzianych w ustawie, a w razie spełnienia przesłanek – także skargę kasacyjną. Prawomocność orzeczenia o rozwodzie ma znaczenie dla prawnego ustania małżeństwa oraz powstania niektórych związanych z tym skutków.
Ustawa wyraźnie reguluje trzy z tych skutków. Rozwiedziona kobieta zachowuje status osobisty uzyskany wskutek zawarcia małżeństwa, lecz ponownie przyjmuje nazwisko noszone przed zawarciem małżeństwa; jeżeli przed zawarciem małżeństwa była wdową, może zwrócić się do sędziego o zezwolenie na noszenie nazwiska, które nosiła przed tym małżeństwem. Jeżeli zostanie wykazane, że ma interes w używaniu nazwiska rozwiedzionego męża i że nie wyrządzi mu to szkody, sędzia może na jej wniosek zezwolić na dalsze noszenie tego nazwiska. W zakresie dziedziczenia rozwiedzeni małżonkowie nie mogą być z tego tytułu swoimi ustawowymi spadkobiercami i tracą prawa przyznane im w rozrządzeniach na wypadek śmierci dokonanych przed rozwodem, chyba że z rozrządzenia wynika co innego. W odniesieniu do kobiety przewidziano natomiast trzystudniowy okres oczekiwania, liczony od ustania małżeństwa; okres ten kończy się z chwilą porodu, a jeżeli ustalono, że kobieta nie jest w ciąży z poprzedniego małżeństwa, albo gdy małżonkowie, których małżeństwo ustało, chcą ponownie zawrzeć ze sobą małżeństwo, sąd uchyla ten okres.
Dwie różne drogi
Różnice między rozwodem za porozumieniem stron a rozwodem spornym
Rozwód za porozumieniem stron
Podstawowa różnica między rozwodem za porozumieniem stron a rozwodem spornym polega na tym, czy strony osiągnęły porozumienie co do rozwodu i jego skutków. W rozwodzie za porozumieniem stron strony mają zgodną wolę rozwiązania małżeństwa oraz uzgadniają finansowe skutki rozwodu, a także – jeżeli są dzieci – kwestie ich dotyczące. W przypadku spełnienia wymogów ustawowych postępowanie może zakończyć się szybciej niż w przypadku rozwodu spornego.
Jednak sędzia nie jest zobowiązany do automatycznego zatwierdzenia protokołu przygotowanego przez strony. W szczególności w uregulowaniach dotyczących dzieci podstawowe znaczenie ma dobro dziecka. Sędzia może przedstawić stronom do akceptacji zmiany, które uzna za konieczne.
Rozwód sporny
W przypadku rozwodu spornego przyczyna rozwodu, wina stron oraz inne zgłoszone żądania są badane w ramach postępowania. Ze względu na przesłuchiwanie świadków, gromadzenie dowodów, sporządzanie w razie potrzeby opinii biegłych oraz czynności związane z doręczeniami postępowanie może trwać dłużej. W obu rodzajach spraw nie jest możliwe przewidzenie ostatecznego wyniku ani czasu trwania; przebieg postępowania zależy od okoliczności danej sprawy.
Ustalenie winy w sporze rozwodowym nie jest wyłącznie elementem uzasadnienia; ustawa wiąże z nim trzy odrębne skutki. Odszkodowanie materialne umożliwia małżonkowi niewinnemu lub mniej winnemu dochodzenie go od małżonka winnego. W przypadku alimentów z powodu niedostatku wymaga się, aby wina małżonka żądającego alimentów nie była większa. Przy likwidacji ustroju majątkowego małżonków co do zasady przysługuje prawo do połowy wartości pozostałej; jednak w razie rozwodu z powodu cudzołóstwa lub zamachu na życie sędzia może, zgodnie z zasadami słuszności, orzec o zmniejszeniu albo pozbawieniu małżonka winnego udziału w wartości pozostałej.
Odszkodowanie i przedawnienie
Skutki majątkowe rozwodu nie ograniczają się wyłącznie do alimentów; ustawa przewiduje dwa odrębne rodzaje odszkodowania, a przesłanki ich dochodzenia są różne. W zakresie odszkodowania majątkowego strona niewinna lub mniej winna, której obecne lub oczekiwane korzyści zostały naruszone wskutek rozwodu, może żądać od strony winnej odpowiedniego odszkodowania majątkowego. Zadośćuczynienie za krzywdę niemajątkową polega natomiast na żądaniu przez stronę, której dobro osobiste zostało naruszone wskutek zdarzeń stanowiących przyczynę rozwodu, aby druga, winna strona zapłaciła odpowiednią kwotę pieniężną. Innymi słowy, kryteriami odszkodowania majątkowego są naruszenie korzyści oraz porównanie stopnia winy, natomiast kryterium zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową stanowi naruszenie dobra osobistego.
Roszczenia te są ograniczone terminem, który biegnie dopiero po zakończeniu postępowania rozwodowego: prawa do dochodzenia roszczeń wynikających z ustania małżeństwa wskutek rozwodu ulegają przedawnieniu z upływem roku od uprawomocnienia się wyroku rozwodowego. Dlatego należy odpowiednio wcześnie ustalić, czy roszczenie odszkodowawcze zostanie zgłoszone w ramach postępowania rozwodowego, czy dochodzone w odrębnym postępowaniu.
Środki odwoławcze, terminy i odstępy między rozprawami
Terminy do wniesienia środka zaskarżenia od orzeczenia są krótkie. Termin do wniesienia środka zaskarżenia w trybie istinaf wynosi dwa tygodnie i biegnie od dnia prawidłowego doręczenia wyroku każdej ze stron. Od zaskarżalnych w trybie temyiz ostatecznych orzeczeń wydanych przez wydziały cywilne regionalnych sądów apelacyjnych można również wnieść środek zaskarżenia w trybie temyiz w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia. Ustawa wskazuje ponadto, które orzeczenia nie podlegają zaskarżeniu w trybie temyiz; dlatego w każdej sprawie odrębnie ustala się, jaki środek zaskarżenia przysługuje od danego orzeczenia.
Także w zakresie przewlekłości postępowania 2026 roku wprowadzono nową regulację: zgodnie z przepisem, który wszedł w życie 31 lipca 2026 roku, odstęp między rozprawami nie może być dłuższy niż trzy miesiące. Ustawa wskazuje również wyjątek od tej zasady; w sytuacjach koniecznych, takich jak przedłużające się ze względu na charakter sprawy postępowanie dowodowe z udziałem biegłego lub przeprowadzanie czynności dowodowych w drodze odezwy sądowej, sędzia może, podając uzasadnienie, wyznaczyć dłuższy termin.
Podejście skoncentrowane na dziecku
Władza rodzicielska i kontakty z dzieckiem
Turecki kodeks cywilny stanowi, że przy uregulowaniu osobistych kontaktów małżonka, któremu nie powierzono wykonywania władzy rodzicielskiej, z dzieckiem decydujące znaczenie ma dobro dziecka, w szczególności w zakresie zdrowia, edukacji i moralności. Stosowane w praktyce kryterium „nadrzędnego dobra dziecka” nie wynika jednak z brzmienia ustawy, lecz z Konwencji o prawach dziecka, której Turcja jest stroną, oraz z ostatniego ustępu art. 90 Konstytucji. W tych ramach ocenia się, w jakim rozwiązaniu potrzeby fizyczne, emocjonalne, społeczne i edukacyjne dziecka mogą być w sposób należyty zaspokojone.
Sąd może łącznie uwzględnić aktualne warunki życia dziecka, jego relacje z rodzicami, możliwości opiekuńcze rodziców oraz inne okoliczności konkretnej sprawy. Możliwe jest również wysłuchanie dziecka, gdy pozwala na to jego wiek i stopień dojrzałości, a także zasięgnięcie opinii specjalisty.
W odniesieniu do wspólnej władzy rodzicielskiej należy prawidłowo wskazać jej źródło. Zgodnie z brzmieniem tureckiego kodeksu cywilnego władza rodzicielska przysługuje stronie, której powierzono dziecko w sprawie o rozwód, a w tekście ustawy nie uregulowano instytucji pod nazwą „wspólna władza rodzicielska”. Możliwość orzeczenia wspólnej władzy rodzicielskiej jest przyjmowana w orzecznictwie na podstawie art. 5 Protokołu Nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności; źródłem tej możliwości jest więc nie ustawa, lecz orzecznictwo, a jej przyjęcie w konkretnej sprawie podlega odrębnej ocenie. Każdy z rodziców ma prawo żądać utrzymywania odpowiednich osobistych kontaktów z dzieckiem, które nie pozostaje pod jego władzą rodzicielską lub które nie zostało mu powierzone; sąd, orzekając o rozwodzie lub separacji, reguluje również prawa rodziców i ich osobiste kontakty z dzieckiem. Chodzi zatem nie o uznanie, czy uregulowanie ma zostać ustanowione, lecz o określenie jego zakresu. Ustawa przewiduje ponadto, że sąd w orzeczeniu pouczy, iż w razie niewykonywania wymogów dotyczących uregulowania osobistych kontaktów władza rodzicielska może zostać zmieniona, o ile nie sprzeciwia się temu dobro dziecka. Okoliczności, takie jak zamieszkiwanie stron w różnych miastach lub krajach, okres szkolny i wiek dziecka, mogą wpływać na zakres uregulowania.
Wykonywanie orzeczeń oraz postanowień o zabezpieczeniu dotyczących przekazania dziecka i uregulowania kontaktów osobistych z dzieckiem nie odbywa się już za pośrednictwem organów egzekucyjnych, lecz za pośrednictwem Dyrekcji ds. Wsparcia Sądowego i Obsługi Ofiar, a w miejscowościach, w których takie dyrekcje nie działają — za pośrednictwem sekretariatów wyznaczonych sądów cywilnych.
W razie późniejszej istotnej zmiany okoliczności można żądać zmiany uregulowania dotyczącego władzy rodzicielskiej lub kontaktów osobistych z dzieckiem.
Ustalenia finansowe
Rodzaje alimentów i roszczenia alimentacyjne
W sporach dotyczących rozwodu i prawa rodzinnego stosuje się różne przesłanki w zależności od rodzaju alimentów. Ustawa odrębnie reguluje również sytuację, w której można żądać świadczenia pieniężnego, nawet jeśli nie wniesiono pozwu o rozwód: małżonek, którego osobiste prawa, bezpieczeństwo ekonomiczne lub spokój rodziny zostały poważnie zagrożone wskutek wspólnego pożycia, ma prawo do oddzielnego zamieszkiwania; jeżeli zaprzestanie wspólnego pożycia opiera się na uzasadnionej przyczynie, sąd, na wniosek jednego z małżonków, podejmuje środki dotyczące świadczenia pieniężnego, które jedno z małżonków ma przekazywać drugiemu, korzystania z mieszkania i przedmiotów gospodarstwa domowego oraz zarządu majątkiem małżonków.
Alimenty tymczasoweWchodzą w grę w ramach tymczasowych środków dotyczących utrzymania małżonków oraz opieki i ochrony dzieci w trakcie postępowania rozwodowego lub postępowania o separację. Sąd podejmuje te środki z urzędu; nie jest konieczne, aby złożono w tym zakresie odrębny wniosek.
Alimenty partycypacyjneSłużą temu, aby rodzic, któremu nie powierzono wykonywania pieczy nad dzieckiem, uczestniczył w kosztach jego utrzymania, edukacji i innych wydatkach. Obowiązek alimentacyjny matki i ojca trwa do osiągnięcia przez dziecko pełnoletności; jeżeli dziecko osiągnęło pełnoletność, lecz nadal się kształci, matka i ojciec są zobowiązani do utrzymywania dziecka, w zakresie, jakiego można od nich oczekiwać ze względu na sytuację i warunki, aż do zakończenia jego edukacji.
Alimenty z tytułu niedostatkuStrona, która wskutek rozwodu popadnie w niedostatek, może żądać od drugiej strony alimentów na swoje utrzymanie, bezterminowo i w zakresie odpowiadającym możliwościom finansowym tej drugiej strony, pod warunkiem że jej wina nie jest większa. Ustawa wyraźnie wskazuje tu dwie kwestie: alimenty są bezterminowe, a winy osoby zobowiązanej do ich świadczenia nie bada się.
Alimenty z tytułu pomocy nie są szczególnym rodzajem alimentów związanym z rozwodem. Zgodnie z ustawą każdy jest zobowiązany do płacenia alimentów swoim wstępnym, zstępnym oraz rodzeństwu, jeżeli bez tej pomocy popadliby oni w niedostatek; obowiązek alimentacyjny rodzeństwa zależy natomiast od tego, czy znajduje się ono w dostatku. Powództwo wytacza się z uwzględnieniem kolejności dziedziczenia.
Przy ustalaniu wysokości alimentów uwzględnia się ich rodzaj, sytuację ekonomiczną i społeczną stron, ich potrzeby, wydatki na dziecko oraz inne okoliczności konkretnej sprawy. W przypadku alimentów na rzecz dziecka ustawa wskazuje dodatkowe kryteria: wysokość alimentów ustala się z uwzględnieniem potrzeb dziecka oraz warunków życia i możliwości płatniczych matki i ojca; uwzględnia się również dochody dziecka, a alimenty wypłaca się z góry co miesiąc. Ustawa reguluje także sposób płatności: można orzec, że odszkodowanie majątkowe i alimenty z tytułu niedostatku będą wypłacane jednorazowo albo, stosownie do okoliczności, w formie renty; nie można natomiast orzec wypłaty zadośćuczynienia w formie renty.
W zakresie wygaśnięcia ustawa dokonuje dwojakiego rozróżnienia. Odszkodowanie majątkowe lub alimenty, których wypłatę w formie renty orzeczono, wygasają z mocy prawa w razie ponownego zawarcia małżeństwa przez wierzyciela albo śmierci jednej ze stron. Natomiast w razie faktycznego życia wierzyciela w związku przypominającym małżeństwo bez zawarcia małżeństwa, ustania jego niedostatku albo prowadzenia przez niego niegodnego trybu życia alimenty nie wygasają automatycznie, lecz zostają zniesione na mocy orzeczenia sądu. W razie zmiany sytuacji majątkowej stron lub gdy wymagają tego względy słuszności można orzec podwyższenie albo obniżenie renty. Sądem właściwym w sprawach o alimenty wytaczanych po rozwodzie jest sąd miejsca zamieszkania wierzyciela alimentacyjnego.
Majątek i podział majątku
Rozliczenie ustroju majątkowego i podział majątku
Rozliczenie ustroju majątkowego między małżonkami to dziedzina wymagająca oceny odrębnej od samego rozwodu. 1 stycznia 2002 ustawowym ustrojem majątkowym jest ustrój udziału w majątku nabytym. Jednak data zawarcia małżeństwa, moment nabycia składników majątku oraz to, czy małżonkowie wybrali inny ustrój majątkowy, mogą wpływać na wynik rozliczenia.
Składniki majątku nabyte w czasie małżeństwa z dochodów uzyskanych z pracy oraz spadki, darowizny lub składniki majątku przeznaczone do osobistego użytku nie podlegają temu samemu reżimowi prawnemu. To, że nieruchomość, pojazd lub inny składnik majątku jest zapisany wyłącznie na jednego małżonka, nie jest samo w sobie rozstrzygające dla rozliczenia. Ocenia się wiele elementów, przede wszystkim datę nabycia składnika majątku i źródło jego finansowania.
Trzy zasady stanowiące rdzeń tego ustroju bezpośrednio przesądzają o wyniku. Pierwsza to zasada dowodowa: kto twierdzi, że określony składnik majątku należy do jednego z małżonków, jest obowiązany udowodnić swoje twierdzenie; składniki majątku, co do których nie można udowodnić, do kogo należą, uważa się za objęte współwłasnością w częściach ułamkowych, a wszystkie składniki majątku jednego małżonka uważa się za majątek nabyty, dopóki nie zostanie udowodnione, że jest inaczej. Druga to zakres majątku nabytego: składniki majątku uzyskane w zamian za pracę, świadczenia wypłacane przez instytucje ubezpieczenia społecznego lub pomocy społecznej, odszkodowania wypłacane z tytułu utraty zdolności do pracy, wartości wchodzące w miejsce majątku nabytego oraz dochody z majątku osobistego są majątkiem nabytym. Trzecia to zasada podziału: każdy małżonek lub jego spadkobiercy ma prawo do połowy wartości netto należnej od drugiego małżonka, a wierzytelności podlegają kompensacie. Ustawa wskazuje również wyjątek od tej zasady; w razie rozwodu z powodu cudzołóstwa lub zamachu na życie sędzia może, zgodnie z zasadami słuszności, obniżyć udział małżonka winnego w wartości netto albo pozbawić go tego udziału.
Ponadto, jeżeli jeden z małżonków przyczynił się do nabycia, ulepszenia lub zachowania składnika majątku należącego do drugiego małżonka, nie otrzymując w zamian żadnego albo odpowiedniego świadczenia, podczas rozliczenia przysługuje mu wobec tego składnika majątku roszczenie odpowiadające jego udziałowi w zwiększeniu jego wartości; roszczenie to oblicza się na podstawie wartości tego składnika majątku w chwili rozliczenia. Moment ustania ustroju majątkowego małżeńskiego został również uregulowany odrębnie i należy do kwestii najczęściej mylonych w praktyce: jeżeli sąd orzeka o ustaniu ustroju majątkowego małżeńskiego z powodu rozwodu, ustrój ten ustaje ze skutkiem od dnia wniesienia pozwu, a nie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia.
Przy rozliczeniu ustroju majątkowego małżeńskiego istotne znaczenie mogą mieć takie dokumenty, jak odpisy z ksiąg wieczystych, historia operacji bankowych, dokumentacja kredytowa, dokumenty sprzedaży i dowody zapłaty. Roszczeń dotyczących rozliczenia ustroju majątkowego małżeńskiego można dochodzić odrębnie od sprawy rozwodowej. Jeżeli zostały zgłoszone wraz z pozwem rozwodowym, dla rozliczenia istotne znaczenie ma uprawomocnienie się wyroku rozwodowego.
W małżeństwach z elementem zagranicznym prawo właściwe dla stosunków majątkowych małżonków należy ponadto oceniać na podstawie przepisów MÖHUK. Ustawa przyznaje małżonkom, w określonych granicach, możliwość wyboru prawa, a w odniesieniu do rozliczenia nieruchomości przewiduje również szczególne normy kolizyjne.
Sprawy międzynarodowe
Małżonkowie będący cudzoziemcami i rozwód z elementem zagranicznym
To, że jeden z małżonków albo oboje są cudzoziemcami, samo w sobie nie oznacza, że w Turcji nie można wytoczyć powództwa o rozwód. Jednak w sprawach zawierających element zagraniczny należy dodatkowo zbadać jurysdykcję międzynarodową sądów tureckich oraz prawo właściwe dla sporu. W miejscach takich jak Alanya, gdzie koncentrują się cudzoziemscy małżonkowie oraz strony mieszkające za granicą, analizę tę przeprowadza się na początku postępowania, ponieważ na tym etapie łącznie pojawiają się kwestia ustalenia prawa właściwego oraz czynności związane z zagranicznymi dokumentami i doręczeniami.
Zgodnie z MÖHUK w sprawach o rozwód i separację w pierwszej kolejności stosuje się wspólne prawo ojczyste małżonków; jeżeli małżonkowie mają różne obywatelstwa, stosuje się prawo ich wspólnego zwykłego miejsca pobytu, a w razie jego braku – prawo tureckie. W zakresie ustroju majątkowego małżeńskiego zastosowanie mają natomiast inne reguły kolizyjne niż w przypadku rozwodu.
Orzeczenia rozwodowe wydane za granicą
Postępowanie, które należy zastosować, aby orzeczenie rozwodowe wydane za granicą wywołało skutki prawne w Turcji, może się różnić w zależności od charakteru orzeczenia oraz okoliczności konkretnego przypadku. Jeżeli spełnione są wymagane przesłanki, w celu uznania orzeczenia sądu zagranicznego w Turcji lub nadania mu wykonalności można wystąpić z wnioskiem o jego uznanie albo wykonanie (tenfiz).
Ponadto, na podstawie art. 27/A ustawy nr 5490 o usługach ewidencji ludności, po spełnieniu niezbędnych warunków możliwe może być również administracyjne wpisanie do księgi rodzinnej niektórych orzeczeń dotyczących ustania małżeństwa, wydanych przez zagraniczne organy sądowe lub administracyjne.
To, która droga jest właściwa, należy ocenić na podstawie treści zagranicznego orzeczenia, jego prawomocności, a także tego, czy dotyczy ono wyłącznie stanu cywilnego, czy również alimentów, władzy rodzicielskiej lub innych skutków, oraz z uwzględnieniem pozostałych przesłanek.
Dokumenty z zagranicy i doręczenia
W sporach z zakresu prawa rodzinnego o charakterze międzynarodowym istotne znaczenie ma również uzyskiwanie dokumentów oraz przebieg doręczeń. W przypadku dokumentów sporządzonych w innym państwie, w zależności od rodzaju dokumentu, państwa, w którym został sporządzony, oraz mogących mieć zastosowanie umów międzynarodowych, może być konieczne uzyskanie apostille, poświadczenia konsularnego, tłumaczenia lub dokonanie innych czynności weryfikacyjnych.
Ponieważ doręczenia stronom zamieszkałym za granicą dokonywane są na podstawie właściwych umów międzynarodowych oraz przepisów prawa, przebieg postępowania może różnić się od zwykłego doręczenia dokonywanego w postępowaniu krajowym. W postępowaniach, w których uczestniczą strony nieznające języka tureckiego, może być konieczne skorzystanie z tłumacza.
Także w zakresie formy pełnomocnictw sporządzanych za granicą należy uwzględnić państwo, w którym mają być sporządzone, oraz czynność, która ma zostać dokonana. Jednakże w szczególności w przypadku postępowań wymagających osobistego wysłuchania stron przez sędziego, takich jak rozwód za porozumieniem stron, samo sporządzenie pełnomocnictwa nie uchyla obowiązku osobistego udziału.
Międzynarodowa władza rodzicielska i pobyt dzieci za granicą
W sprawach, w których dziecko mieszka w innym państwie lub zostało przewiezione do innego państwa przez jedną ze stron, kwestie pieczy nad dzieckiem i kontaktów osobistych mogą zyskać wymiar międzynarodowy. Znaczenie mają zwykłe miejsce pobytu dziecka, obowiązujące między zainteresowanymi państwami umowy międzynarodowe oraz okoliczności konkretnej sprawy. W przypadkach dotyczących zarzutu uprowadzenia dziecka za granicę mogą dodatkowo wchodzić w grę procedury szczególne przewidziane w odpowiednich umowach, których stroną jest Turcja, oraz w ustawie nr 5717.
Kryteria oceny
Kryteria oceny w postępowaniu w sprawach rodzinnych
Tryb postępowania w sporach rodzinnych ustala się na podstawie specyfiki danej sprawy. Na wstępnym etapie oceny można łącznie rozważyć żądania stron, istniejące dokumenty, sytuację dzieci, jeżeli występują, oraz ewentualny związek sporu z zagranicą.
Prowadzenie rozwodu za porozumieniem stron lub w trybie spornym, środki tymczasowe, których można żądać w toku postępowania, żądania dotyczące władzy rodzicielskiej i alimentów oraz kwestie związane z ustrojem majątkowym — to, na jakim etapie należy je zgłosić, ocenia się indywidualnie w odniesieniu do konkretnej sprawy.
W sprawach z udziałem stron będących cudzoziemcami szczególnego znaczenia nabierają również kwestie prawa właściwego, korzystania z dokumentów zagranicznych, doręczeń międzynarodowych oraz czynności związanych z wywoływaniem skutków przez orzeczenia zagraniczne w Turcji.
Do obszarów działalności kancelarii należą spory wynikające z prawa rodzinnego. W celu zgłoszenia prośby o konsultację można skontaktować się za pośrednictwem strony kontaktowej.
Najczęściej zadawane pytania
Często zadawane pytania
Jakie warunki trzeba spełnić, aby uzyskać rozwód za porozumieniem stron?
Małżeństwo musi trwać co najmniej rok, małżonkowie muszą złożyć wspólny wniosek albo drugi małżonek musi zaakceptować pozew wniesiony przez jednego z małżonków. Strony muszą porozumieć się co do skutków majątkowych rozwodu oraz sytuacji dzieci, jeśli mają dzieci, a sędzia musi osobiście wysłuchać stron i uznać uzgodnienia za właściwe.
Jak długo trwa sporna sprawa rozwodowa?
Nie jest możliwe określenie jednego, obowiązującego we wszystkich sprawach terminu. Na czas trwania postępowania mogą wpływać takie czynniki, jak zakres materiału dowodowego, przesłuchanie świadków, opinie biegłych, czynności doręczeniowe, pobyt jednej ze stron za granicą oraz obciążenie sądu liczbą spraw. Jednakże uregulowanie, które weszło w życie 31 lipca 2026, wprowadziło górny limit odstępu między rozprawami: odstęp między rozprawami nie może być dłuższy niż trzy miesiące. W przypadku konieczności przedłużenia badania przez biegłego lub przeprowadzenia postępowania dowodowego w drodze pomocy sądowej sędzia może, podając uzasadnienie, wyznaczyć dłuższy termin.
Jakie kryteria są brane pod uwagę przy orzekaniu o władzy rodzicielskiej?
Zgodnie z brzmieniem ustawy kryterium stanowi oparcie się przede wszystkim na dobru dziecka, w szczególności w zakresie zdrowia, kształcenia i moralności; w praktyce kryterium to określa się także jako „nadrzędny interes dziecka”, a jego podstawą jest Konwencja o prawach dziecka. W ramach konkretnego stanu faktycznego ocenia się łącznie takie czynniki, jak wiek i rozwój dziecka, jego kształcenie i środowisko społeczne, obecny sposób sprawowania opieki, relacje z rodzicami oraz możliwości rodziców w zakresie sprawowania opieki.
Czy można żądać alimentów w trakcie trwania sprawy rozwodowej?
Tak. Ustawa nie uzależnia tego od zgłoszenia żądania: po wytoczeniu powództwa o rozwód lub o separację sędzia z urzędu stosuje na czas trwania postępowania niezbędne środki tymczasowe, w szczególności dotyczące zamieszkania małżonków, ich utrzymania, zarządu majątkiem małżonków oraz pieczy i ochrony dzieci; w zakresie tym mieści się również zabezpieczenie alimentów. Zakres i wysokość żądania ocenia się z uwzględnieniem sytuacji ekonomicznej i społecznej stron oraz okoliczności konkretnej sprawy.
Czy orzeczenie rozwodowe wydane za granicą jest ważne w Turcji?
Droga postępowania, która ma doprowadzić do wywołania skutków orzeczenia zagranicznego w Turcji, zależy od treści orzeczenia i okoliczności. Może być konieczne powództwo o uznanie lub o wykonanie, a jeśli spełnione są przesłanki, można rozważyć również drogę administracyjnej rejestracji na podstawie art. 27/A ustawy nr 5490.
Czy w rozwodzie mogę żądać odszkodowania?
Ustawa przewiduje dwa odrębne rodzaje świadczeń odszkodowawczych. Odszkodowania majątkowego może domagać się od strony winnej strona niewinna lub w mniejszym stopniu winna, której istniejące lub oczekiwane interesy zostały naruszone wskutek rozwodu. Zadośćuczynienia za krzywdę niemajątkową może natomiast domagać się od drugiej, winnej strony ta strona, której dobra osobiste zostały naruszone wskutek zdarzeń stanowiących przyczynę rozwodu. W przypadku odszkodowania majątkowego oraz alimentów z tytułu niedostatku można orzec ich zapłatę jednorazowo lub w formie renty, natomiast w przypadku zadośćuczynienia nie można orzec jego zapłaty w formie renty. Roszczenia wynikające z ustania małżeństwa wskutek rozwodu przedawniają się z upływem roku od dnia uprawomocnienia się wyroku rozwodowego.
Kiedy można żądać rozliczenia ustroju majątkowego i jak dzieli się majątek?
Ustawowym ustrojem majątkowym jest ustrój wspólności majątku nabytego, obowiązujący od 1 stycznia 2002 . W razie orzeczenia rozwiązania małżeństwa wskutek rozwodu ustrój majątkowy ustaje ze skutkiem od dnia wniesienia pozwu, a nie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia. Zasadą przy rozliczeniu jest to, że każdy z małżonków lub jego spadkobiercy mają prawo do połowy wartości nadwyżki należącej do drugiego małżonka; wierzytelności podlegają potrąceniu. Cały majątek jednego z małżonków uważa się za majątek nabyty, dopóki nie zostanie dowiedzione inaczej, a dochody z majątku osobistego również stanowią majątek nabyty. Jeżeli jeden z małżonków nieodpłatnie przyczynił się do nabycia, ulepszenia lub zachowania składnika majątku należącego do drugiego małżonka, powstaje dodatkowo wierzytelność z tytułu udziału w zwiększeniu jego wartości. Roszczenia o rozliczenie mogą być dochodzone także odrębnie od sprawy rozwodowej.
Wyjaśnienia zamieszczone na tej stronie mają charakter ogólnoinformacyjny i nie stanowią opinii prawnej ani porady. Ponieważ okoliczności każdego konkretnego przypadku są odmienne, ocena prawna powinna być dokonywana indywidualnie dla danej sprawy.
Informacje zamieszczone na stronie zostały opublikowane w ramach rozporządzenia Związku Tureckich Izb Adwokackich w sprawie zakazu reklamy, w celu udzielenia informacji o obszarach działalności kancelarii, bez oznaczania specjalizacji; nie mają na celu pozyskiwania klientów.
Wyświetlenie tej strony lub nawiązanie kontaktu za pośrednictwem znajdujących się na niej linków bądź danych kontaktowych nie oznacza nawiązania stosunku pełnomocnictwa między adwokatem a osobą zgłaszającą się ani nie oznacza przyjęcia sprawy.
Informacje i terminy zamieszczone na stronie zostały przygotowane zgodnie z przepisami obowiązującymi na dzień 6 września 2026. Ponieważ przepisy mogą ulec zmianie, obliczanie terminów należy w każdym przypadku przeprowadzać na podstawie aktualnego tekstu ustawy.
Droga prawna, którą należy obrać w sporach z zakresu prawa rodzinnego, może się różnić w zależności od żądań stron, istniejących dowodów, sytuacji dzieci oraz charakteru sporu. Dlatego też na początku postępowania istotna jest ocena sprawy pod każdym względem, prawidłowe określenie praw i obowiązków oraz przeprowadzenie niezbędnych czynności w terminie.
Merve Kartal
Adwokat