Veraset ilamı ile mirasçılık belgesi aynı belgenin iki adıdır: kanundaki adı mirasçılık belgesi, halk arasındaki adı veraset ilamıdır. Mirasçıların kimler olduğunu ve miras paylarını gösterir. Yasal mirasçılar bu belgeyi kural olarak noterlikten de, sulh hukuk mahkemesinden de alabilir (TMK m.598). Kanun ve yönetmelik bazı hâlleri yalnızca mahkemeye bırakmıştır; aşağıda bunlar tek tek sayılıyor.
Mirasçılık düzeni, zümreler ve eşin payı Miras Hukuku sayfasında anlatılıyor. Bu yazı belgenin nasıl alındığını ele alıyor.
Veraset ilamı nasıl alınır? Kısa cevap
- Önce hangi kapıya gideceğinizi belirleyin. Dosya yalnızca nüfus kayıtlarına bakılarak çözülüyorsa noterlik, bir inceleme gerekiyorsa sulh hukuk mahkemesi.
- Noterlikte: talebinizi sözlü ya da yazılı olarak iletirsiniz, tutanağa geçirilir, noter nüfus kayıtlarını inceler ve yasal mirasçı olduğunuz anlaşılırsa miras paylarını gösteren belge verilir.
- Mahkemede: sulh hukuk mahkemesine başvurursunuz; iş çekişmesiz yargı işi olduğu için hâkim kendiliğinden araştırma yapar.
- Belge yanlışsa itiraz ve iptal yolu açıktır; mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir.
Veraset ilamı ne işe yarar?
Kanun belgeyi şöyle tanımlıyor: başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere, sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verilir (TMK m.598/1). Noterliklerin bu yetkisi maddeye 6217 sayılı Kanunla 2011 yılında eklenmiştir.
Belge; tapuda intikal, bankadaki hesapların çözülmesi, araç devri ve miras bırakanın taraf olduğu dosyalara mirasçı sıfatıyla katılma gibi işlemlerin çoğunda aranır. Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız süre ayrıca işlemeye devam eder; bkz. reddi miras nasıl yapılır.
Belgenin önemli bir sınırı var: mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598/3). Belge, kimin mirasçı olduğunu kesin biçimde saptayan bir hüküm değildir.
Noterden mi, mahkemeden mi?
Yasal mirasçı için kural olarak iki kapı da açıktır. Ayrım şuradan çıkar: noter yalnızca nüfus kayıtlarına bakarak karar verebildiği hâllerde belge verebilir.
Noter, başvuru üzerine nüfus kayıtlarını inceleyerek önce ilgilinin yasal mirasçı olup olmadığını tespit eder. Kayıtlar ilgili tarafından sunulabileceği gibi noter tarafından elektronik ortamda da temin edilebilir; alınamazsa nüfus müdürlüğünden yazıyla istenir. Yasal mirasçı olduğu tespit edilirse miras paylarını gösterir belge ve suretleri verilir (Yönetmelik m.4).
Noterin belge veremeyeceği hâller
Noterlik Kanunu üç hâl sayıyor: mirasçılık belgesi verilmesinin yargılamayı gerektirmesi, nüfus kayıtlarının yeterli olmaması ve belgenin yabancılar tarafından talep edilmesi (m.71/B).
Yönetmelik bunu açıyor. Yargılamayı gerektiren durumlara örnek olarak belge verilmesinin bilirkişi incelemesi yapılmasını ya da tanık dinlenmesini gerektirmesi ile talebin yabancılık unsuru taşıması gösteriliyor (Yönetmelik m.5).
Bunların yanında Türkiye Noterler Birliği, kendi hizmet sayfasında noterlikçe mirasçılık belgesi verilemeyecek hâlleri somut olarak sayıyor:
- miras bırakan ile başvuranın soybağının tespit edilememesi
- soybağı olup yasal mirasçı olmama
- miras bırakanın vasiyetnamesinin bulunması
- miras bırakanın 04/04/1926 tarihinden önce vefat etmiş olması
- miras bırakanın 23/11/1990 tarihinden önce vefat etmiş olması ve eşinin sağ olması
- miras bırakan ya da mirasçılardan birinin, bir mirasçıyla aynı gün ölmüş olması
- miras bırakan ya da bir mirasçının gaip olması
- miras bırakan ya da bir mirasçının evlatlık olması
- vatandaşlıktan çıkarılmış olma veya birden fazla vatandaşlığa sahip olma
Bu listedeki bir durum varsa noterliğe gitmek zaman kaybı olur. Noter, belge verilmesine engel bir durum tespit ederse “Red Belgesi” düzenleyip ilgiliyi sulh hukuk mahkemesine yönlendirir. Nüfus kayıtlarında eksiklik varsa nüfus müdürlüğüne yönlendirir; kayıtlar düzeltildikten sonra yeniden noterliğe başvurulabilir.
Vasiyetname varsa ne değişir?
İki ayrı durumu karıştırmamak gerekiyor.
Atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı iseniz belgeyi yalnızca mahkemeden alabilirsiniz. Mirasçı atamaya veya vasiyete ilişkin ölüme bağlı tasarrufa, mirasçılar veya başka vasiyet alacaklıları tarafından kendilerine bildirilmesinden başlayarak bir ay içinde itiraz edilmedikçe, lehine tasarrufta bulunulan kimseye sulh mahkemesince atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı olduğunu gösteren bir belge verilir (TMK m.598/2). Kanun bu fıkrada noterliği saymamıştır: 2011 değişikliği “veya noterlikçe” ibaresini yalnızca birinci fıkraya eklemiştir.
Yasal mirasçı iseniz ve ortada bir vasiyetname varsa, kanun sizi birinci fıkranın dışına çıkarmıyor. Buna karşılık Türkiye Noterler Birliği, miras bırakanın vasiyetnamesinin bulunmasını yukarıdaki listede noterlikçe belge verilemeyecek hâller arasında sayıyor. Uygulamada bu dosyalarda sulh hukuk mahkemesine başvurmak beklenmelidir.
Noterde süreç nasıl işler?
Talep sözlü veya yazılı olarak yapılabilir; başvuru üzerine talep tutanağa geçirilir ve Türkiye Noterler Birliği’nin hazırladığı formlar kullanılır (Yönetmelik m.10).
İşlemi bizzat noter yapar. Noterlik dairesinde kendisine imza yetkisi verilmiş hukuk fakültesi mezunu görevli ya da noter stajyeri de yapabilir (Yönetmelik m.11, Noterlik K. m.71/B). İşlemler ve bilgi-belge alışverişi, gerektiğinde güvenli elektronik imza kullanılmak suretiyle elektronik ortamda da gerçekleştirilebilir; bu şekilde yapılan işlemler merkezî olarak kaydedilir (Yönetmelik m.13).
Mahkemede süreç nasıl işler?
Mirasçılık belgesi verilmesi, kanunun açıkça çekişmesiz yargı işi olarak saydığı işlerdendir (HMK m.382/2-c-6). Bunun dört pratik sonucu var:
- Görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir (HMK m.383).
- Niteliğine uygun düştüğü ölçüde basit yargılama usulü uygulanır ve aksine hüküm yoksa resen araştırma ilkesi geçerlidir (HMK m.385). Hâkim, yalnızca tarafların getirdiği delille bağlı değildir.
- Hukuki yararı bulunan ilgililer, özel kanuni düzenlemeler saklı kalmak kaydıyla, kararın öğrenilmesinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna başvurabilir (HMK m.387).
- Temyiz yolu kapalıdır: çekişmesiz yargı işlerinde verilen kararlar hakkında temyiz yoluna başvurulamaz (HMK m.362/1-ç). Yol istinafta biter.
Hangi yerdeki mahkemeye başvurulur?
Çekişmesiz yargı işlerinde yetki kuralı geniştir: kanunda aksine hüküm bulunmadıkça talepte bulunan kişinin veya ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.384).
Bunun somut sonucu şudur: miras bırakan başka bir ilde ölmüş olsa da, Alanya‘da oturan mirasçı mirasçılık belgesi için Alanya sulh hukuk mahkemesine başvurabilir.
Masraf neye göre belirlenir?
Noterlikte alınacak ücret Noterlik Ücret Tarifesinde ayrıca gösterilir ve bu işlemlere ilişkin düzenlenen kâğıtlar değerli kâğıt bedellerinden istisnadır (Noterlik K. m.71/B). Bunun yanında Kimlik Paylaşımı Sisteminden ve Adres Paylaşımı Sisteminden yapılan sorgulama giderleri ilgiliden makbuz karşılığında tahsil edilir (Yönetmelik m.14). Yani tarifedeki ücretin yanında ayrıca bir sorgulama gideri çıkar.
Mahkeme yolunda ise başvuru harcı, karar ve ilam harcı ile gider avansı gündeme gelir. Hem noterlik tarifesi hem harç tarifeleri her yıl yenilendiğinden, bu sayfada güncel bir tutar verilmemiştir; rakam için yürürlükteki tarifeye bakılmalıdır.
e-Devlet’ten alınabilir mi?
Adalet Bakanlığı’nın e-Devlet’te “Veraset İlamı Sorgulama” adlı bir hizmeti var. Bakanlığın açıklamasına göre 16 Aralık 2016’dan bu yana mirasçılık belgesi e-Devlet üzerinden görüntülenebiliyor ve hizmete mirasçı olarak UYAP’a kayıtlı olan vatandaşlar girebiliyor. Türkiye Noterler Birliği’ne göre ise 4 Şubat 2022’den itibaren noterliklerde yapılan mirasçılık belgesi işlemlerine ilişkin bilgilere de aynı hizmet üzerinden erişilebiliyor.
Ayrım önemli: bu hizmet mevcut bir kaydın görüntülenmesini sağlar, belgenin kendisi için bir başvuru kanalı değildir. Ortada daha önce alınmış bir belge yoksa önce noterliğe veya sulh hukuk mahkemesine başvurulması gerekir.
Belge yanlışsa ne yapılır?
Noterin verdiği belgeye itiraz. Noterlikçe verilen mirasçılık belgesi hakkında, başvuruyu yapan ya da bu belge sebebiyle menfaatinin ihlâl edildiğini iddia edenler, yetkili sulh hukuk mahkemesine itirazda bulunabilir. İtiraz üzerine verilen kararın bir örneği belgeyi veren noterliğe ve Türkiye Noterler Birliği’ne bildirilir (Noterlik K. m.71/C, Yönetmelik m.6). İtiraz hâlinde belge, mahkemenin talebi üzerine özel dosyasından çıkarılıp doğrudan mahkemeye gönderilir (Yönetmelik m.12). Kanun ve yönetmelik bu itiraz için bir süre öngörmemiştir.
İptal. Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598/3). Mahkemeden alınan belgeler bakımından buna bir de şu eklenir: kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde çekişmesiz yargı kararları maddi anlamda kesin hüküm teşkil etmez (HMK m.388).
Mirasçılık belgesinin iptali ve yeni mirasçılık belgesi verilmesine ilişkin davalarda, mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.11/3). Alanya’da oturan bir mirasçı iptal davasını Alanya’da da açabilir.
Yabancı mirasçılar ve yurt dışı
Yabancılar mirasçılık belgesini noterlikten alamaz; talebin yabancılık unsuru taşıması da noterin belge veremeyeceği hâller arasında sayılmıştır (Noterlik K. m.71/B, Yönetmelik m.5). Bu dosyalarda başvuru sulh hukuk mahkemesine yapılır.
Uygulanacak hukuk bakımından kural şudur: miras ölenin millî hukukuna tâbidir; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler ise terekenin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir (MÖHUK m.20).
Yetki bakımından ayrı bir kural var: mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yeri Türkiye’de değilse terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür (MÖHUK m.43). Yani yabancılık unsuru taşıyan bir dosyada yukarıdaki “oturduğunuz yer” kuralı her talep için geçerli sayılmamalıdır.
Yabancı belgeler, apostil ve vekâletname konusu Miras Hukuku sayfasında ayrıca anlatılıyor. Birden çok mirasçının taşınmaz üzerinde anlaşamaması hâlinde izlenecek yol için ortaklığın giderilmesi davası sayfasına bakılabilir.
Sık sorulan sorular
Veraset ilamı ile mirasçılık belgesi arasında fark var mı?
Hayır, aynı belgedir. Kanundaki adı mirasçılık belgesidir (TMK m.598).
Mirasçılardan biri belgeyi tek başına alabilir mi?
Kanun belgenin “başvurusu üzerine yasal mirasçı oldukları belirlenenlere” verilmesini öngörüyor (TMK m.598/1) ve belge miras paylarını gösterir biçimde düzenleniyor (Yönetmelik m.4). Diğer mirasçıların başvuruya katılması aranmamaktadır.
Noterliğe hangi belgelerle gidilir?
Yönetmelik, nüfus kayıt örneğinden başka bir belge saymıyor; kayıtlar ilgili tarafından sunulabileceği gibi noter tarafından elektronik ortamda da temin edilebilir (Yönetmelik m.4). Dosyanın durumuna göre noterlik ek bilgi isteyebilir.
Noter mirasçılık belgesi vermezse ne olur?
Noter “Red Belgesi” düzenleyip sulh hukuk mahkemesine yönlendirir. Nüfus kayıtlarındaki eksiklik söz konusuysa önce nüfus müdürlüğüne yönlendirir.
Belge ne kadar süre geçerlidir?
Kanunda mirasçılık belgesi için bir geçerlilik süresi öngörülmemiştir. Buna karşılık geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598/3); nüfus kayıtları sonradan değişirse belge de tartışmalı hâle gelebilir.
Karara itiraz edilebilir mi?
Mahkeme kararına karşı iki hafta içinde istinaf yoluna başvurulabilir (HMK m.387); temyiz yolu kapalıdır (HMK m.362/1-ç). Noterin verdiği belgeye karşı ise sulh hukuk mahkemesine itiraz edilir (Noterlik K. m.71/C).
Dayanak mevzuat
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu — m.598 (mirasçılık belgesi) — mevzuat.gov.tr
1512 sayılı Noterlik Kanunu — m.71/A (noterlerin yapabileceği diğer işlemler), m.71/B (uygulanacak usul ve sınırlar), m.71/C (itiraz) — mevzuat.gov.tr
Mirasçılık Belgesi Verilmesi ve Terk Eden Eşin Ortak Konuta Davet Edilmesi İşlemlerinin Noterler Tarafından Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 4.10.2011-28074) — m.4, m.5, m.6, m.10, m.11, m.12, m.13, m.14 — mevzuat.gov.tr
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.11/3 (iptal davasında yetki), m.362/1-ç (temyiz edilemeyen kararlar), m.382/2-c-6 (çekişmesiz yargı işi), m.383 (görevli mahkeme), m.384 (yetki), m.385 (usul ve resen araştırma), m.387 (istinaf), m.388 (kesin hüküm teşkil etmemesi) — mevzuat.gov.tr
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun — m.20 (mirasa uygulanacak hukuk), m.43 (miras davalarında yetki) — mevzuat.gov.tr
İlgili sayfalar
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşımaktadır. Her olayın koşulları ve nüfus kayıtlarının durumu farklılık gösterdiğinden, somut durumunuz için avukatınızdan hukuki destek almanız önerilir.