Yabancıların Türkiye’deki mirası söz konusu olduğunda ilk cevap kanunda yazılıdır: ölen kişi hangi ülkenin vatandaşı olursa olsun, Türkiye’deki taşınmazı kural olarak Türk hukukuna göre mirasçılarına geçer.
“Miras ölenin millî hukukuna tâbidir. Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.” (MÖHUK m.20/1)
MÖHUK, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’dur. “Millî hukuk”, ölenin vatandaşı olduğu devletin hukukudur.
Bu yazı, yabancı bir mirasçının Türkiye’de atacağı adımları ve süreleri anlatıyor. Uygulanacak hukukun ayrıntısı Miras Hukuku sayfasındadır.
Yabancıların Türkiye’deki mirası: hangi hukuk uygulanır?
- Türkiye’deki taşınmazlar (daire, arsa, tarla gibi) için Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.20/1). Alanya’daki bir daire de bu kurala tâbidir.
- Mirasın geri kalanı için kural, ölenin millî hukukudur. Ancak mirasın açılma sebepleri, kazanılması ve paylaştırılması, malların bulunduğu ülkenin hukukuna tâbidir (MÖHUK m.20/2). Türkiye’deki bir taşınmaz için iki kural da aynı sonuca, Türk hukukuna çıkar. Türkiye’deki banka hesabı gibi taşınır mallarda iki kuralın ilişkisi tartışmalıdır.
- Ölen kişinin birden fazla vatandaşlığı varsa ve bunlardan biri Türk vatandaşlığıysa, millî hukuku Türk hukukudur. Türk vatandaşı değilse daha sıkı bağlı olduğu devletin hukuku esas alınır (MÖHUK m.4).
- Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin hükümleri saklıdır (MÖHUK m.1/2). Ölenin ülkesiyle Türkiye arasında mirası da düzenleyen bir sözleşme bulunup bulunmadığına ayrıca bakılmalıdır.
Vasiyetname. Vasiyetnamenin şekli; yapıldığı ülkenin hukukuna, esasa uygulanan hukuka ya da ölenin millî hukukuna uygunsa geçerli olabilir (MÖHUK m.20/4, m.7). Vasiyet yapabilme ehliyeti, vasiyetin yapıldığı andaki millî hukuka göre belirlenir (MÖHUK m.20/5). İçerik ise ayrı bir sorudur: Türkiye’deki taşınmaz bakımından Türk hukukundaki saklı pay kuralları da işler. Saklı pay, kanunun belirli yakınlara ayırdığı ve vasiyetle ortadan kaldırılamayan paydır. Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, sınırı aşan tasarrufların tenkisini dava edebilir (TMK m.560). Hesap ve tenkis davası saklı pay nasıl hesaplanır sayfasında anlatılıyor.
Yabancı mirasçı neyi, nerede, ne zamana kadar yapar?
| Adım | Nereye başvurulur? | Süre | Dayanak |
|---|---|---|---|
| Mirası reddetmek (istenirse) | Türkiye’de sulh hukuk mahkemesi | Ölümün öğrenilmesinden itibaren üç ay | TMK m.606, m.609 |
| Mirasçılık belgesi almak | Sulh hukuk mahkemesi; noter ve konsolosluk veremez | Kanunda süre yok | TMK m.598; Noterlik Kanunu m.71/B |
| Yurt dışında alınmış belgeyi kullanmak | Türk mahkemesinde tasdik | Kanunda süre yok | Tapu Kanunu m.37 |
| Veraset ve intikal vergisi beyannamesi | Vergi dairesi; yurt dışındaki mirasçı için Türk konsolosluğu | Ölüm tarihinden itibaren dört, altı veya sekiz ay | Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.8, m.9 |
| Tapuda intikal | Taşınmazın bulunduğu tapu müdürlüğü | İki yıl içinde yapılmazsa tapu müdürlüğü kendisi mahkemeye başvurabilir | TMK m.705; Tapu Kanunu Ek m.1 |
| Taşınmazı satmak | Tapu müdürlüğü | Taşınmaza düşen vergi tamamen ödenmeden devir yapılamaz | Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.19 |
| Edinme şartları yoksa taşınmazı elden çıkarmak | — | Maliye Bakanlığınca verilecek, bir yılı geçmeyen süre | Tapu Kanunu m.35 |
Mirasçılık belgesi: noter değil, sulh hukuk mahkemesi
Türkiye’de kimlerin mirasçı olduğunu ve paylarını gösteren resmî belgenin kanundaki adı mirasçılık belgesidir (TMK m.598). Bu belge Türkiye’de veraset ilamı adıyla da bilinir.
Kanun, mirasçılık belgesinin sulh mahkemesince veya noterlikçe verilmesini öngörmüştür (TMK m.598). Ancak belge yabancılar tarafından istenirse noter bu belgeyi veremez (Noterlik Kanunu m.71/B). Noterlere ilişkin yönetmelik, talebin yabancılık unsuru taşıdığı hâlleri de bu yasağa dahil eder (Yönetmelik m.5). Ölen kişinin yabancı olması da talebe yabancılık unsuru katar; bu durumda mirasçılar Türk vatandaşı olsa bile belge mahkemeden istenir.
Yabancı ülkelerde noterlik işlerini Türk konsoloslukları görür (Noterlik Kanunu m.191). Ancak mirasçılık belgesine ilişkin hükümler konsolosluklara uygulanmaz (Noterlik Kanunu m.193). Bu yüzden belge konsolosluktan da alınamaz.
Başvuru Türkiye’deki sulh hukuk mahkemesine yapılır. Sulh hukuk mahkemesi, mirasçılık belgesi ve mirasın reddi gibi işlere bakan mahkemedir (HMK m.383). Yetkili mahkeme kural olarak talepte bulunanın veya ilgililerden birinin oturduğu yerin mahkemesidir (HMK m.384). Mirasçılardan hiçbiri Türkiye’de oturmuyorsa hangi yerin mahkemesine başvurulacağı tartışmalıdır. Usulün ayrıntısı veraset ilamı nasıl alınır sayfasındadır.
Mirası kabul mü, ret mi? Üç aylık süre
Türk hukukunda mirasçı, ayrıca kabul beyanında bulunmadan mirası ölüm anında kazanır (TMK m.599). Mirası istemeyen mirasçı onu üç ay içinde reddedebilir (TMK m.606). Türkiye’deki taşınmaz bakımından ret de Türk hukukuna göre yapılır.
Süre, yasal mirasçı için kural olarak ölümü öğrendiği tarihten başlar. Vasiyetnameyle mirasçı atanan kişi için süre, vasiyetnamenin kendisine resmen bildirildiği tarihten başlar (TMK m.606). Ret, sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla yapılır ve kayıtsız şartsız olmalıdır (TMK m.609).
Sürenin kaçırılması sonuç doğurur:
- Süresinde reddetmeyen mirasçı mirası kayıtsız şartsız kazanmış olur (TMK m.610) ve ölenin borçlarından kişisel olarak sorumlu olur (TMK m.599).
- Süre dolmadan tereke işlerine olağan yönetimi aşan biçimde karışan, tereke mallarını gizleyen veya kendisine mal eden mirasçı da mirası reddedemez (TMK m.610). Tereke, ölenin geride bıraktığı mal, hak ve borçların bütünüdür. Örneğin taşınmazı satmak bu sonucu doğurabilir.
- Önemli sebepler varsa sulh hâkimi ret süresini uzatabilir veya yeni bir süre verebilir (TMK m.615).
Yurt dışında yaşayan mirasçı için iki nokta tartışmalıdır: kendi ülkesinde yapılan ret beyanının Türkiye’deki mallar için yeterli olup olmadığı ve hangi Türk sulh hukuk mahkemesine başvurulacağı. İhtiyatlı yol, Türkiye’deki mallar için de üç aylık süre içinde Türk sulh hukuk mahkemesine beyanda bulunmaktır. Reddin genel kuralları reddi miras nasıl yapılır sayfasındadır.
Yurt dışında alınmış belge Türkiye’de kullanılabilir mi?
Doğrudan kullanılamaz. Tapu Kanunu, yabancıların tapudaki intikal işlemlerinin iki belgeden birine dayanacağını öngörmüştür: Türk mahkemelerinin verdiği belge ya da yabancının kendi ülkesinin yetkili makamlarınca verilip Türk kanunlarının veraset usulüne uygun olduğu Türk mahkemelerince tasdik edilen belge (Tapu Kanunu m.37). Yurt dışında verilmiş bir mahkeme kararına dayanılarak Türkiye’de tapu işlemi gibi idari bir işlem yapılması da kararın Türk mahkemesince tanınmasına bağlıdır (MÖHUK m.58).
Yabancı belgede gösterilen mirasçılar veya paylar, Türkiye’deki taşınmaza uygulanacak Türk hukukundan farklıysa tasdik güçleşebilir. Bu durumda Türkiye’de ayrıca mirasçılık belgesi alınması gerekebilir.
Ölüm, doğum veya evlilik belgesi gibi yabancı resmî belgelerin Türkiye’de resmî belge sayılması, verildiği devletin yetkili makamının veya Türk konsolosluğunun onayına bağlıdır; milletlerarası sözleşmeler saklıdır (HMK m.224).
Tapuda intikal: taşınmaz mirasçıların adına nasıl geçer?
Tapu, Türkiye’de taşınmaz mülkiyetini gösteren resmî sicildir. Mirasçılar taşınmazın mülkiyetini ölüm anında, tapuya yazılmadan önce kazanır. Ancak taşınmazı satmak gibi işlemler için mülkiyetin tapuya tescil edilmiş olması gerekir (TMK m.705). Taşınmazın tapuda mirasçılar adına yazılmasına intikal denir.
İntikal için taşınmazın bulunduğu tapu müdürlüğüne mirasçılık belgesiyle başvurulur (Tapu Sicili Tüzüğü m.20). Yabancı mirasçı için bu belge, Türk mahkemesinin verdiği belge ya da Türk mahkemesince tasdik edilmiş yabancı belgedir (Tapu Kanunu m.37).
Birden çok mirasçı varsa taşınmaz paylaşılana kadar elbirliği mülkiyetinde kalır: mirasçılar taşınmaz üzerinde ancak birlikte tasarruf edebilir (TMK m.640). Anlaşma sağlanamazsa izlenecek yol ortaklığın giderilmesi davası sayfasında anlatılıyor.
Ölüm tarihinden itibaren iki yıl içinde intikal yapılmazsa tapu müdürlüğü mirasçılık belgesi için kendisi mahkemeye başvurabilir ve kaydı mirasçılar adına elbirliği mülkiyeti olarak günceller (Tapu Kanunu Ek m.1).
Veraset ve intikal vergisi: beyanname süreleri
Türkiye’de bulunan mallar, mirasbırakan yabancı olsa da veraset ve intikal vergisine tâbidir (Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.1). Beyanname süresi, ölümün ve mirasçının nerede bulunduğuna göre değişir (m.9):
| Ölüm nerede gerçekleşti? | Mirasçı nerede? | Süre (ölüm tarihinden itibaren) |
|---|---|---|
| Türkiye’de | Türkiye’de | dört ay |
| Türkiye’de | Yabancı bir ülkede | altı ay |
| Yabancı bir ülkede | Türkiye’de | altı ay |
| Yabancı bir ülkede | Ölenin bulunduğu ülkede | dört ay |
| Yabancı bir ülkede | Başka bir yabancı ülkede | sekiz ay |
Yabancı ülkelerde bulunan mirasçılar beyannamelerini Türkiye konsolosluklarına verir (m.8). Vergi, ölenin Türkiye’deki ikametgâhının; ikametgâhı yurt dışındaysa Türkiye’deki son ikametgâhının bulunduğu yerin vergi dairesince tarh edilir; Türkiye’de hiç ikamet etmemişse vergi dairesini Maliye Bakanlığı belirler (m.6).
İntikal, verginin tahakkuku beklenmeden tapuya tescil edilir. Ancak taşınmaza düşen vergi tamamen ödenmedikçe taşınmaz devredilemez ve üzerinde ipotek gibi bir hak da kurulamaz (m.19).
Mirasçı taşınmazı elinde tutabilir mi?
Mirasçı olmak ile taşınmazı elde tutabilmek ayrı sorulardır. Yabancı gerçek kişiler Türkiye’de taşınmazı, kanuni sınırlamalara uyulmak kaydıyla ve Cumhurbaşkanınca belirlenen ülkelerin vatandaşıysa edinebilir. Yabancıların edindiği taşınmazların toplam alanı, özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu ve kişi başına ülke genelinde otuz hektarı geçemez. Cumhurbaşkanı kişi başına sınırı iki katına kadar artırabilir (Tapu Kanunu m.35).
Bu sınırlamalar dışında miras yoluyla edinilen taşınmazlar için kanun şunu öngörmüştür: Maliye Bakanlığınca verilecek bir yılı geçmeyen süre içinde maliki tarafından tasfiye edilmezse (elden çıkarılmazsa) taşınmaz tasfiye edilerek bedele çevrilir ve bedeli hak sahibine ödenir (Tapu Kanunu m.35). Süre ölümle kendiliğinden başlamaz; süreyi Bakanlık verir.
Doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izniyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ve üçüncü dereceye kadar altsoyları (Mavi Kart sahipleri) ise, kanundaki istisnalar dışında Türk vatandaşlarına tanınan haklardan aynen yararlanır; taşınmaz edinimi bu istisnalar arasında değildir (Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28).
Ülke ve alan sınırlarının ayrıntısı yabancıların taşınmaz edinmesi sayfasındadır.
Türkiye’de dava hangi mahkemede açılır?
Kanun miras davaları için ayrı bir kural koymuştur:
“Mirasa ilişkin davalar ölenin Türkiye’deki son yerleşim yeri mahkemesinde, son yerleşim yerinin Türkiye’de olmaması hâlinde terekeye dâhil malların bulunduğu yer mahkemesinde görülür.” (MÖHUK m.43)
Yurt dışında yaşayan ve Türkiye’deki tek malı Alanya’daki bir daire olan kişinin mirasına ilişkin dava, bu kurala göre Alanya’da açılır. Mallar Türkiye’de birden çok yerdeyse o yerlerin mahkemeleri de yetkili olabilir. Ölen Türkiye’de yerleşikse; terekenin paylaşılması, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve paylaşmaya kadar mirasçılara karşı açılacak davalarda yalnızca ölenin son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir (HMK m.11).
Taşınmazın mülkiyetine ve tapudaki diğer haklara ilişkin davalarda, örneğin tapu kaydının iptali istenirken, yalnızca taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.12) — tapu iptali ve tescil davası.
Yurt dışında verilmiş bir mahkeme kararının Türkiye’de sonuç doğurması için Türk mahkemesince tanınması veya tenfizi gerekir. Türkiye’deki taşınmazın mülkiyetine ilişkin kararlarda bu, uygulamada güçlük çıkarabilir (MÖHUK m.50 vd., m.54).
Sık sorulan sorular
Yabancıyım. Türkiye’deki dairem kendi ülkemin hukukuna göre mi paylaşılır?
Kural olarak hayır. Türkiye’deki taşınmaz için Türk hukuku uygulanır (MÖHUK m.20/1). Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelerin hükümleri saklıdır (MÖHUK m.1/2).
Kendi ülkemde yaptığım vasiyetname Türkiye’de geçerli mi?
Şekil bakımından geçerli olabilir (MÖHUK m.20/4). İçeriği ise Türkiye’deki taşınmaz bakımından Türk hukukuna göre değerlendirilir. Türk hukukunda vasiyetname sulh hâkimine teslim edilir, sulh hâkimince açılır ve ilgililere okunur (TMK m.595, m.596); yurt dışında yaşamış bir kişide bunun nerede yapılacağı dosyaya göre belirlenir.
Yurt dışında aldığım mirasçılık belgesiyle tapuda işlem yapabilir miyim?
Doğrudan yapamazsınız. Belgenin Türk kanunlarına uygun olduğunun bir Türk mahkemesince tasdik edilmesi gerekir (Tapu Kanunu m.37).
Türkiye’ye gelmeden işlemleri yürütebilir miyim?
Evet, vekil aracılığıyla. Tapuda işlem gerektiren vekâletname, noterde ya da yurt dışında Türk konsolosluğunda düzenleme şeklinde yapılır (Noterlik Kanunu m.89, m.191). Tapu müdürlüğü vekilin istenen işe yetkili olduğunu arar (Tapu Sicili Tüzüğü m.18); bu yüzden belge alma, ret, intikal ve satış vekâletnamede ayrı ayrı yazılmalıdır. Yabancı ülkede düzenlenen vekâletname Miras Hukuku sayfasında anlatılıyor.
Mirasçı yoksa Türkiye’deki mal ne olur?
Türkiye’de bulunan mirasçısız tereke Devlete kalır (MÖHUK m.20/3).
Dayanak mevzuat
5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) — m.1, m.4, m.7, m.20 (uygulanacak hukuk), m.43 (miras davaları), m.50, m.54, m.58 (tenfiz ve tanıma) — mevzuat.gov.tr
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu — m.560 (tenkis), m.595–596 (vasiyetname), m.598 (mirasçılık belgesi), m.599 ve m.606–615 (mirasın kazanılması ve reddi), m.640 (miras ortaklığı), m.705 (tescil) — mevzuat.gov.tr
1512 sayılı Noterlik Kanunu — m.71/B (mirasçılık belgesi), m.89 (düzenleme şeklinde işlemler), m.191 ve m.193 (konsolosluklar) — mevzuat.gov.tr
Mirasçılık Belgesi Verilmesi ve Terk Eden Eşin Ortak Konuta Davet Edilmesi İşlemlerinin Noterler Tarafından Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik — m.5 (belge verilemeyecek hâller) — mevzuat.gov.tr
2644 sayılı Tapu Kanunu — m.35 (yabancıların taşınmaz edinmesi ve tasfiye), m.37 (yabancıların intikal işleri), Ek m.1 (iki yıl içinde yapılmayan intikal) — mevzuat.gov.tr
Tapu Sicili Tüzüğü — m.18 (vekâletname), m.20 (mirasçılık belgesiyle tescil) — mevzuat.gov.tr
7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu — m.1, m.6, m.8, m.9 (vergi, vergi dairesi ve beyanname), m.19 (devir yasağı) — mevzuat.gov.tr
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.11 ve m.12 (yetki), m.224 (yabancı resmî belgeler), m.383–384 (sulh hukuk mahkemesi ve yetki) — mevzuat.gov.tr
5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu — m.28 (çıkma izniyle vatandaşlığı kaybedenlerin hakları) — mevzuat.gov.tr
İlgili sayfalar
- Miras Hukuku — üst sayfa
- Veraset ilamı nasıl alınır?
- Reddi miras nasıl yapılır?
- Saklı pay nasıl hesaplanır?
- Ortaklığın giderilmesi davası
- Tapu iptali ve tescil davası
- Yabancıların Türkiye’de taşınmaz edinmesi
Bu yazı genel hukuki bilgilendirme amacı taşımaktadır, hukuki görüş niteliği taşımaz. Her olayın koşulları farklılık gösterdiğinden, somut durumunuz için avukatınızdan hukuki destek almanız önerilir.