Автор: Av. Merve Kartal · Жарияланым: 04.11.2026 · Соңғы жаңарту: 05.11.2026

Инвестиция арқылы түрік азаматтығын алу Түрік азаматтығы туралы заңның 12-бабына және осы Заңды қолдану ережесінің 20-бабына негізделеді. Ережеде аталған жеті инвестиция түрінің бірін жүзеге асырған шетелдік Президент шешімімен түрік азаматтығын алуы мүмкін. Шарттардың орындалуы өтініш беруге мүмкіндік береді; азаматтық өздігінен алынбайды.

Ереженің үш сатысы бар, ал сандар ең төменгі сатыда орналасқан:

Саты	Не дейді	Дереккөз
1. Заң	Ерекше жолмен азаматтық ала алатындар кімдер	5901 нөмірлі Түрік азаматтығы туралы заң 12-бап
2. Заң	Қандай инвесторға тұруға ықтиярхат берілуі мүмкін	6458 нөмірлі Шетелдіктер және халықаралық қорғау туралы заң 31/1-(j)-бап
3. Ереже	Сомалар мен шарттар	Түрік азаматтығы туралы заңды қолдану туралы ереже 20-бап

Инвестиция арқылы түрік азаматтығы: заң не дейді?

Түрік азаматтығы туралы заң ерекше жағдайларды санамалай келе былай дейді: ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіп тұрғысынан кедергі болатын жағдайы болмау шартымен Президент шешімімен көрсетілген шетелдіктер түрік азаматтығын алуы мүмкін (5901 12/1-бап). Аталғандардың бірі тікелей инвесторға қатысты:

«b) … 6458 нөмірлі Шетелдіктер және халықаралық қорғау туралы заңының 31-бабының бірінші тармағының (j) тармақшасына сәйкес тұруға ықтиярхат алғандар, сондай-ақ Turkuaz Kart иегері шетелдіктер және олардың шетелдік жұбайы, өзінің және жұбайының кәмелетке толмаған немесе асырауындағы шетелдік баласы.» (5901 12/1-b-тармақша)

Сілтеме жасалған норма қысқа мерзімді тұруға ықтиярхат беріле алатындар қатарында «Түркияда жұмыс істемейтін, бірақ Президент белгілейтін көлем мен сомада инвестиция жасайтындарды» және олардың жұбайлары мен балаларын атайды (6458 31/1-j-тармақша). Бұл ықтиярхаттар әрқайсысы ең көбі бес жыл мерзімге берілуі мүмкін (6458 31/5-бап). Тұруға ықтиярхаттың егжей-тегжейі жылжымайтын мүлік иегері шетелдіктер үшін тұруға ықтиярхат бетінде берілген.

Заңдағы «Министрлік» — Ішкі істер министрлігі (5901 3-бап). Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіп тұрғысынан кедергі болатын жағдайы барлардың өтініштері Ішкі істер министрлігі тарапынан қанағаттандырылмайды (5901 12/2-бап).

Бұдан шығатын қорытынды маңызды: азаматтық Президент шешімімен алынады. Заң мұны ашық жазады: «талап етілетін шарттарға ие болу азаматтық алу кезінде адамға абсолютті құқық бермейді» (5901 10/1-бап).

Ереже қандай инвестиция түрлерін атайды?

Төмендегі шарттардың кез келгенін орындаған шетелдік Заңның 12/1-(b)-тармақшасына сәйкес Президент шешімімен түрік азаматтығын алуы мүмкін (Ереже 20/2-бап). 4 қараша 2026 жағдай бойынша қолданыстағы сомалар:

Жол (Ереже 20/2-бап)	Инвестиция түрі	Сома мен шарт	Анықтайтын мекеме
a	Тұрақты капитал инвестициясы	Кемінде 500.000 АҚШ доллары немесе балама валюта	Өнеркәсіп және технологиялар министрлігі
b	Жылжымайтын мүлік сатып алу	Түрік құқығындағы пәтер меншігі немесе kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) белгіленген немесе үстінде құрылыс бар жер телімі сипатындағы жылжымайтын мүлік; кемінде 400.000 АҚШ доллары немесе балама валюта; жылжымайтын мүлік тізіліміне үш жыл сатпау туралы белгі қойылу шартымен	Қоршаған орта, қала құрылысы және климат өзгеруі министрлігі
b	Жылжымайтын мүлікті сатуға уәде	Түрік құқығындағы пәтер меншігі немесе kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) белгіленген жылжымайтын мүлік; кемінде 400.000 АҚШ доллары немесе балама валюта алдын ала салынуы және жылжымайтын мүлік тізіліміне үш жыл бойы беру және жазбадан алып тастау жүргізілмейтіні туралы міндеттеменің белгіленуі шартымен, нотариуста ресімделген сатуға уәде шарты	Қоршаған орта, қала құрылысы және климат өзгеруі министрлігі
c	Жұмыспен қамту	Кемінде 50 адамды жұмыспен қамту	Еңбек және әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі
ç	Банк салымы	Кемінде 500.000 АҚШ доллары немесе балама валюта, Түркияда жұмыс істейтін банктерге, үш жыл ұстау шартымен	Банк қызметін реттеу және қадағалау агенттігі
d	Мемлекеттік қарыз құралдары	Кемінде 500.000 АҚШ доллары немесе балама валюта, үш жыл ұстау шартымен	Қазынашылық және қаржы министрлігі
e	Инвестициялық қорға қатысу үлесі	Кемінде 500.000 АҚШ доллары немесе балама валюта құнындағы жылжымайтын мүлік инвестициялық қорының немесе венчурлық капитал инвестициялық қорының қатысу үлесі, кемінде үш жыл ұстау шартымен	Капитал нарығы кеңесі
f	Жеке зейнетақы	Кемінде 500.000 АҚШ доллары немесе балама валюта жарна, қаражатты мекеме анықтайтын қорларда ұстау және жүйеде үш жыл болу шартымен	Сақтандыру және жеке зейнетақыны реттеу және қадағалау агенттігі

Кестедегі терминдер: түрік құқығындағы пәтер меншігі — аяқталған ғимараттағы пәтер немесе дүкен сияқты дербес бөлмеге қатысты меншік. kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) — салынып жатқан немесе салынатын ғимараттың дербес бөлмелері үшін жер теліміне белгіленетін құқық (Түркияның Пәтер меншігі туралы заңы 1-бап, 2-бап). Белгі — жылжымайтын мүлік тізіліміне енгізілетін жазба. Жазбадан алып тастау — жылжымайтын мүлік тізіліміндегі жазбаны өшіру.

Кестеге сәйкес үш жылдық мерзім жеті жолдың бесеуінде бар: жылжымайтын мүлік, салым, мемлекеттік қарыз құралдары, инвестициялық қор және жеке зейнетақы. Тұрақты капитал инвестициясы мен жұмыспен қамту жолдарында ереже мұндай мерзімді көздемейді. Мерзім инвестицияның өзіне байланысты: жылжымайтын мүлік тізіліміндегі белгі, ұстау немесе жүйеде болу. Ереже көрсетілген мерзімді аяқтау мақсатында инвестиция түрлері арасында ауысудың мүмкін екенін де көздейді (20/8-бап).

Жылжымайтын мүлік жолында 2023 жылы не өзгерді?

11 желтоқсан 2023 күні қабылданған, 7938 нөмірлі Президент шешімі (Ресми газет 12 желтоқсан 2023; жарияланған күні күшіне енді), жылжымайтын мүлік сатып алу жолындағы «валюта сомасындағы жылжымайтын мүлікті» деген тіркесті «валюта сомасындағы түрік құқығындағы пәтер меншігі немесе kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) белгіленген немесе үстінде құрылыс бар жер телімі сипатындағы жылжымайтын мүлікті» деп өзгертті.

Яғни енді әрбір жылжымайтын мүлік бұл жолға жарамайды. Сатып алу жолында жылжымайтын мүлік мына жағдайлардың бірінде болуы керек:

түрік құқығындағы пәтер меншігі белгіленген,
kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) белгіленген, немесе
жылжымайтын мүлік тізілімінде жер телімі ретінде және үстінде құрылыс орналасқан.

Сату туралы уәде жолында ереже тек түрік құқығындағы пәтер меншігі немесе kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) белгіленген жылжымайтын мүлікті ғана қамтиды.

Үстінде құрылыс жоқ және kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) белгіленбеген жер телімі бұл анықтамаға кірмейді. Жылжымайтын мүлік тізілімінде жер телімінен басқа сипатпен (мысалы, егістік) тіркелген, түрік құқығындағы пәтер меншігі немесе kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) белгіленбеген жылжымайтын мүлік те бұл анықтамаға кірмейді. Аланьяда жылжымайтын мүлік сатып алғанда да бұл айырмашылық инвестицияның осы жолға сәйкестігін басынан анықтайды.

Kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут) белгілеу пәтер алу орнына құрылыс салу шарты, сату туралы уәденің нысаны сату туралы уәде шарты, жылжымайтын мүлік сатып алудың жалпы ережелері Жалдау және жылжымайтын мүлік құқығы беттерінде сипатталған.

Валюта қалай пайдаланылады, сома қандай бағаммен есептеледі?

Ереже шетел валютасымен жасалатын инвестициялар үшін рәсімдік талап белгілейді. Жылжымайтын мүлік, депозит, мемлекеттік қарыз құралы, инвестициялық қор және жеке зейнетақы жолдарында валюта сомалары мәміле алдында Түркияда жұмыс істейтін банкке, ал ол банк Түркия Республикасының Орталық банкіне сатады (Ереже 20/10-бап). Сату нәтижесінде алынған түрік лирасы үш жыл сақталады: депозит жолында түрік лирасындағы депозитте, мемлекеттік қарыз құралдары жолында түрік лирасындағы мемлекеттік қарыз құралдарында, жеке зейнетақы жолында тиісті қорларда. Қолдану қағидаларын Орталық банк белгілейді.

Яғни, валюта мәмілеге дейін түрік лирасына айырбасталады; төлем осы талапқа сәйкес жоспарлануы тиіс.

Ақшалай құндылықтарды анықтауда анықтау күніндегі Түркия Республикасы Орталық банкінің қолма-қол сату бағамы және/немесе кросс-бағам негізге алынады (Ереже 20/6-бап). Анықтаудың қалай жүргізілетініне қатысты рәсім мен қағидаларды анықтауды жүзеге асыратын мекеме белгілейді (20/9-бап).

Өтініш қайда беріледі, процесс қалай жүреді?

Азаматтық алуға өтініштер ел ішінде тұратын жердің облыс әкімдігіне, шетелде болса Түркияның сыртқы өкілдіктеріне (елшілік, бас консулдық немесе консулдық) беріледі. Өтініш жеке өзі немесе осы құқықты пайдалануға берілген сенімхат арқылы берілуі мүмкін (5901 37-бап).

Жылжымайтын мүлік жолында мәмілелер практикада шамамен мынадай ретпен жүреді:

Жылжымайтын мүліктің ережеде көзделген сипат пен соманы қанағаттандыруы; валюта сомасы мәмілеге дейін Түркиядағы банкке сатылуы (Ереже 20/2-b-бап, 20/10-бап).
Меншік құқығы туралы куәлікте (тапу) сатып алу және үш жыл сатпау туралы белгінің қойылуы (20/2-b-бап).
Инвестицияның Қоршаған орта, қала құрылысы және климат өзгерісі министрлігі тарапынан анықталуы. Анықтау рәсімін осы мекеме белгілейді (20/9-бап). Практикада бұл анықтау үшін сәйкестік туралы құжат деп аталатын, инвестицияның ережеде белгіленген талаптарға сай келетінін көрсететін құжат ресімделеді.
Инвестор үшін ықтиярхат (6458 31/1-j-бап). Заң бұл жолмен азаматтық алуы мүмкін адамдарды осы ықтиярхатты «алғандар» деп анықтайды (5901 12/1-b-бап).
Азаматтық алуға өтініш. Ерекше жолмен азаматтық алу туралы құжаттар топтамасын Ішкі істер министрлігінің жазбаша нұсқауы бойынша өтініш қабылдайтын орган ресімдейді (Ереже 20/3-бап).
Ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіп тұрғысынан Ұлттық барлау ұйымынан және Қауіпсіздік бас басқармасынан мұрағаттық тексеру сұралады (Ереже 35/2-бап). Содан кейін Президент шешімі қабылданады немесе өтініш қабылданбайды.

Шешім шешім күнінен бастап күшіне енеді және мүдделі тұлғаға хабарланады (5901 20/1-бап, 41). Түрік азаматтығы туралы заң шешім үшін мерзім белгілемеген.

Өтініш құжаттарында қандай құжаттар талап етіледі?

Ереже істің мазмұнын санамалайды (20/3-бап):

Өтінішті білдіретін формалық өтінішхат
Қай мемлекеттің азаматы екенін көрсететін паспорт немесе ұқсас құжат (азаматтығы жоқ болса, алу мүмкін болған жағдайда осыған қатысты құжат)
Отбасылық жағдайы туралы құжат; үйленген болса неке, ажырасқан болса ажырасу, жесір болса жұбайының қайтыс болғаны туралы куәлік
Жеке деректерді көрсететін туу туралы куәлік немесе азаматтық хал актілері жазбасының көшірмесі; үйленген болса жұбайымен және балаларымен отбасылық байланысын дәлелдейтін құжат
Бірінші немесе екінші дәрежелі түрік азаматы туыстары болса, оларға қатысты азаматтық хал актілері жазбасының көшірмесі (бұл құжатты өтініш қабылдайтын орган жүйеден алады)
Туған күнінің айы мен күні көрсетілмесе, елінің құзыретті органдарынан алынған толықтырушы құжат; ол да болмаса, Халыққа қызмет көрсету туралы заңның 39-бабына сәйкес рәсім жүргізілуіне келісім беретін қол қойылған мәлімдеме
Азаматтық рәсімі үшін мемлекетке төленген қызмет ақысының қаржы кассасына салынғанын көрсететін түбіртек

Шетелдік органдардан алынған паспорт сияқты құжаттардың түрікше аудармасы және нотариус растаған болуы жеткілікті (Ереже 67).

Толық жиналған іс шешім қабылдау үшін Ішкі істер министрлігіне жіберіледі (20/4-бап). Заңның 12/1-(b)-бабы (инвесторлар және Turkuaz Kart иелері) мен 12/1-(c)-бабы (азаматтыққа қабылдануы қажет деп танылған адамдар) шеңберіндегі өтініштер, қажет деп табылған жағдайларда тікелей Ішкі істер министрлігі тарапынан қабылданады (20/5-бап).

Жиі қойылатын сұрақтар

Жылжымайтын мүлік сатып алып түрік азаматы болуға бола ма?
Ереже мұны жеті инвестициялық түрдің бірі ретінде санайды: кемінде 400.000 АҚШ доллары немесе балама валюта сомасындағы, kat mülkiyeti немесе kat irtifakı белгіленген не үстінде құрылысы бар жер учаскесі сипатындағы жылжымайтын мүлікті үш жыл сатпау белгісімен сатып алу; валюта да мәмілеге дейін Түркиядағы банкке сатылады (Ереже 20/2-b-бап, 20/10-бап; 4 қараша 2026 жағдай бойынша). Бұл өтініш беруге мүмкіндік береді; азаматтық Президент шешімімен алынады (5901 12/1-бап).

Бос жер учаскесін алсам бола ма?
Егер kat irtifakı белгіленбесе, жоқ. Сатып алу жолында жер учаскесінің үстінде құрылыс болуы немесе жылжымайтын мүлікте kat mülkiyeti немесе kat irtifakı белгіленген болуы керек (Ереже 20/2-b-бап).

Әлі меншік құқығы туралы куәлік берілмесе, сату уәдесімен бола ма?
Ереже сату уәдесін бөлек санайды (20/2-b-бап), бірақ тек kat mülkiyeti немесе kat irtifakı белгіленген жылжымайтын мүлік үшін; талаптар кестеде. Kat irtifakı белгіленбеген жобада бұл жол пайдаланылмайды.

Жылжымайтын мүлікті бірден сата аламын ба?
Жоқ. Меншік құқығы туралы куәлік (тапу) жазбаларына үш жыл сатпау белгісінің қойылуы міндетті (Ереже 20/2-b-бап). Ереже мерзімді аяқтау мақсатында инвестиция түрлері арасында ауысуға болатынын көздейді (20/8-бап); мұның қалай қолданылатыны тиісті мекемелердің рәсімдері мен қағидаларына байланысты. Белгі мерзімі өтпей жылжымайтын мүліктің иеліктен шығуының азаматтыққа әсерін ереже бөлек реттемеген.

Талаптарды қанағаттандырсам, азаматтық өздігінен алына ма?
Жоқ. Азаматтық Президент шешімімен алынады және ұлттық қауіпсіздік пен қоғамдық тәртіп тұрғысынан кедергі жағдайы болмауы талап етіледі (5901 12-бап). Талаптарды орындау абсолютті құқық бермейді (5901 10/1-бап).

Отбасым да азамат бола ма?
Заң ережесі инвестордың шетелдік жұбайын, өзінің және жұбайының кәмелетке толмаған немесе асырауындағы шетелдік баласын да қамтиды (5901 12/1-бап). Алайда отбасы мүшелері автоматты түрде азамат болмайды. Азаматтық алу жұбайының азаматтығына әсер етпейді (5901 20/2-бап); жұбайы заңда жеке көрсетілгендіктен, осы тәртіппен азаматтық алуға өтініш бере алады. Қамқорлығы өтініш берушіге тиесілі балалар түрік азаматы болып табылмайтын екінші жұбайының келісімімен азаматтық алады; келісім берілмесе, әдеттегі тұрғылықты жері орналасқан елдегі судьяның шешіміне сәйкес әрекет етіледі (5901 20/2-бап; Ереже 37-бап). Келісім нотариустың немесе өтініш қабылдайтын орган қызметкерінің алдында беріледі (Ереже 68-бап).

Балалардың анасымен немесе әкесімен бірге өтініш беруі негізгі қағида болып табылады (Ереже 37-бап). Бірге өтініш бермеген бала кәмелетке толғаннан кейін өтініш берсе, оған инвестициялық жол емес, Түркияда бес жыл үздіксіз тұру сияқты талаптарды көздейтін жалпы тәртіптің ережелері қолданылады (5901 20/3-бап, 11). Азаматтық беру туралы шешімнің күші жойылса, бұл жою сол адамға байланысты азаматтық алған жұбайы мен балаларына да қолданылады (5901 32-бап).

Өтінішім қабылданбаса, не істей аламын?
Әкімшілік актілерге қарсы талап қою мерзімі, егер арнайы заңда өзге мерзім белгіленбесе, жазбаша хабарлама жасалған күннен кейінгі күннен бастап алпыс күнді құрайды (Әкімшілік іс жүргізу туралы заң, 7-бап). Осы мерзім ішінде жоғары тұрған органнан, ал жоғары тұрған орган болмаса, актіні қабылдаған органнан актінің күшін жоюды талап етуге болады; бұл өтініш талап қою мерзімін тоқтатады (11-бап). Талаптың қай сотта қаралатыны бас тарту туралы шешімді қай органның қабылдағанына байланысты. Бас тартылған тұлға қайтадан өтініш бере алады; бұл жағдайда жаңа іс құжаты ресімделеді (Ереже, 73-бап).

Инвестиция сомалары өзгере ме?
Иә. Сомалар заңда емес, ережеде көрсетіледі және Президент шешімімен өзгертілуі мүмкін. Мысалы, жылжымайтын мүлік арқылы азаматтық алу үшін белгіленген сома 13 мамыр 2022 күні Ресми газетте жарияланған 5554 нөмірлі Президент шешімімен 250.000-тен 400.000 АҚШ долларына дейін ұлғайтылды; бұл өзгеріс 13 маусым 2022 күні күшіне енді. Осы беттегі сандар 4 қараша 2026 жағдайы бойынша қолданыстағы мәтіннен алынды.

Негіз болатын заңнама

5901 нөмірлі Түркияның азаматтығы туралы заңы — 3-бап, 10-бап, 11-бап, 12-бап (ерекше тәртіппен алу), 20-бап (жұбайы мен балалары), 31–32-баптар (күшін жою), 37-бап (өтініш беретін орган), 41-бап (хабарлама) — mevzuat.gov.tr

6458 нөмірлі Түркияның шетелдіктер және халықаралық қорғау туралы заңы — 31-бап (қысқа мерзімді тұруға ықтиярхат; инвестиция салатын тұлғалар және оның мерзімі) — mevzuat.gov.tr

Түркияның азаматтығы туралы заңды қолдануға қатысты ереже — 20-бап (инвестиция түрлері, сомалар, құжаттар, валюта сату), 35-бап, 37-бап, 67–68-баптар, 73-бап — mevzuat.gov.tr

634 нөмірлі Түркияның пәтер меншігі туралы заңы — 1–2-баптар (түрік құқығындағы пәтер меншігі және kat irtifakı (аяқталмаған құрылысқа белгіленген сервитут)) — mevzuat.gov.tr

2577 нөмірлі Түркияның әкімшілік іс жүргізу туралы заңы — 7-бап (талап қою мерзімі), 11-бап (жоғары тұрған органдарға жүгіну) — mevzuat.gov.tr

Қатысты беттер

Бұл жазба жалпы құқықтық ақпарат беру мақсатын көздейді, заңгерлік кеңес сипатында емес. Әрбір оқиғаның жағдайлары әртүрлі болғандықтан, нақты жағдайыңыз үшін адвокатыңыздан құқықтық көмек алу ұсынылады.