Ehtiyac üzündən boşaltma, icarəyə verənin icarəyə götürülmüş əmlakı özü və ya qanunda sadalanan yaxınları üçün yaşayış sahəsi və ya iş yeri kimi istifadə etmək məcburiyyəti olduqda icarə müqaviləsini məhkəmə yolu ilə sona çatdırmasıdır (TBK m.350/1).
İcarəçiyə göndərilən “evimə ehtiyacım var, boşalt” yazısı müqaviləni təkbaşına sona çatdırmaz. İddia, müddətli müqavilədə icarə müddətinin bitməsindən başlayaraq bir ay ərzində qaldırılır; müddətsiz müqavilədə və icarəyə götürülmüş əmlakı sonradan satın alan yeni mülkiyyətçi üçün müddət fərqli hesablanır (TBK m.350, m.351). İddia qaldırılmazdan əvvəl mediatora müraciət etmək məcburidir və bu müraciət bir aylıq müddətlə birlikdə hesablanmalıdır (6325 saylı Qanun m.18/B). Bu qaydalar yaşayış sahəsi və üstü örtülü iş yeri icarələri üçündür (TBK m.339).
İcarə münasibətinin ümumi çərçivəsi İcarə və daşınmaz əmlak hüququ səhifəsində izah olunur.
Ehtiyac üzündən boşaltma iddiasının şərtləri: kimin ehtiyacı nəzərə alınır?
Qanun ehtiyac sahiblərini sadalamaqla müəyyənləşdirir. İcarəyə verənin icarəyə götürülmüş əmlaka özü, həyat yoldaşı, övladları və onların övladları, valideynləri və ya qanun üzrə himayəsində saxlamağa borclu olduğu digər şəxslər üçün yaşayış sahəsi və ya iş yeri kimi ehtiyacı olduğu halda və bu səbəbdən əmlakdan istifadə etmək məcburiyyəti varsa, müqaviləni məhkəmə yolu ilə sona çatdıra bilər (TBK m.350/1).
Ehtiyac üzündən boşaltmada qanunun tələb etdiyi üç məqam bu cümlədə əks olunub:
- Övladlar və onların övladları, eləcə də valideynlər əhatə olunur: övlad, nəvə, ana, ata, nənə, baba.
- Qardaş maddədə adı ilə göstərilmir. Qardaş, icarəyə verən ona qarşı qanun üzrə himayəsində saxlamağa borclu olduğu həddə əhatə oluna bilər. Türkiyə Mülki Məcəlləsinə görə hər kəs, yardım edilmədiyi təqdirdə yoxsulluğa düşəcək olan valideynlərinə və övladlarına, habelə qardaşlarına aliment verməyə borcludur; qardaşlar arasında aliment öhdəliyi isə onların rifah içində olmasından asılıdır (TMK m.364). Yəni iki şərt birlikdə tələb olunur: qardaş yardım göstərilmədikdə yoxsulluğa düşəcək vəziyyətdə olmalı, aliment ödəməyə borclu olan icarəyə verən də rifah içində olmalıdır. Qardaş üçün boşaltma bu səbəbdən avtomatik deyil.
- Qanun yalnız ehtiyacın olmasından danışmır; bu ehtiyac səbəbindən icarəyə götürülmüş əmlakdan istifadə etmək məcburiyyəti də tələb olunur. Maddənin tələb etdiyi şey seçim deyil, məcburiyyətdir.
Təcrübədə məhkəmə irəli sürülən ehtiyacın həqiqi, səmimi və məcburi olub-olmadığını araşdırır. “Evimə ehtiyacım var” demək kifayət etmir; ehtiyac konkret faktlarla əsaslandırılmalıdır. Sübut etmə yükü iddia qaldıran icarəyə verənin üzərinə düşür (HMK m.190).
Yenidən tikinti və yenidənqurma da eyni maddədə nəzərdə tutulur. İcarəyə götürülmüş əmlakın yenidən tikintisi və ya yenidənqurulması məqsədilə əsaslı təmiri, genişləndirilməsi və ya dəyişdirilməsi zəruridirsə və bu işlər zamanı icarəyə götürülmüş əmlakdan istifadə mümkün deyilsə, icarəyə verən müqaviləni eyni qaydada məhkəmə yolu ilə sona çatdıra bilər (TBK m.350/2). İki şərt birlikdə tələb olunur: işin zəruri olması kifayət etmir, işlər davam edərkən istifadənin mümkün olmaması da tələb olunur.
İcarəyə götürülmüş əmlak birdən çox şəxsə məxsusdursa, paylı mülkiyyətdə icarə müqaviləsinə xitam verilməsi pay və paydaş çoxluğu ilə qərar qəbul edilməsini tələb edən mühüm idarəetmə işlərindəndir (TMK m.691); iddia qaldırmazdan əvvəl bu çoxluğun necə təmin ediləcəyi qiymətləndirilməlidir.
Ehtiyac üzündən boşaltma iddiası hansı müddət ərzində qaldırılır?
Müddət bir aydır, lakin bir aylıq müddətin başlanğıcı müqavilənin növünə görə dəyişir (TBK m.350):
| Müqavilə | Bir aylıq müddət nə vaxt başlayır |
|---|---|
| Müddətli | Müddətin sonunda. İcarəçi müddət bitməsindən ən azı on beş gün əvvəl bildiriş vermədikdə müqavilə eyni şərtlərlə bir il uzanır (TBK m.347). Tətbiqdə uzanan hər icarə ilinin sonu da bu baxımdan “müddətin sonu” sayılır. |
| Müddətsiz | İcarəyə dair ümumi müddəalara əsasən fəsih dövrünə və fəsih bildiriş müddətinə riayət edilməklə müəyyən ediləcək tarixdən başlayaraq. Daşınmaz əmlak icarələrində bu, yerli adətlə müəyyən edilən icarə dövrünün, belə bir adət olmadıqda isə altı aylıq icarə dövrünün sonudur; fəsih bildiriş müddəti üç aydır (TBK m.329) və dövrlər müqavilənin başlanğıc tarixindən hesablanır (TBK m.328). |
Müddət bir il uzana bilər. İcarəyə verən ən geci iddianın qaldırılması üçün nəzərdə tutulan müddətdə iddia qaldıracağını icarəçiyə yazılı olaraq bildirmişsə, iddia qaldırma müddəti bir icarə ili müddətinə uzadılmış sayılır (TBK m.353). Müddət ərzində iddia qaldırmaq mümkün olmayacaqsa, hüququ qorumaq üçün qanunun nəzərdə tutduğu yol budur.
Mediasiya bu müddətlə birlikdə hesablanmalıdır. Bir ay ərzində görülməsi tələb olunan ilk iş mediatora müraciət etməkdir. Mediasiya bürosuna müraciət edilməsindən son protokolun tərtib edildiyi tarixədək keçən müddətdə hüquqdan salıcı müddət işləmir (6325 saylı Qanun m.18/A/15). Tətbiqdə bu bir aylıq müddətlər hüquqdan salıcı müddət hesab edildiyindən müraciət müddəti qoruyur; lakin son protokoldan sonra yalnız müddətin qalan hissəsi işləyir. Buna görə mediatora müddətin son günlərini gözləmədən müraciət etmək lazımdır.
İcarəyə götürülmüş əmlakı sonradan satın alan yeni mülkiyyətçi nə edə bilər?
Alanya’da icarəçisi ilə birlikdə satılan mənzillər bu başlığın mövzusudur. İcarəyə götürülmüş əmlakın satılması icarə müqaviləsini sona çatdırmır: müqavilə bağlandıqdan sonra icarəyə götürülmüş əmlak hər hansı səbəbdən əl dəyişdirərsə, yeni mülkiyyətçi icarə müqaviləsinin tərəfi olur (TBK m.310). Qanun yeni mülkiyyətçiyə ayrıca öz boşaltma imkanını verir (TBK m.351):
- Yeni mülkiyyətçi, icarəyə götürülmüş əmlakdan yuxarıda sadalanan eyni şəxslər üçün yaşayış sahəsi və ya iş yeri ehtiyacı səbəbindən istifadə etmək məcburiyyətindədirsə, əldə etmə tarixindən başlayaraq bir ay ərzində bu vəziyyəti icarəçiyə yazılı olaraq bildirmək şərti ilə, icarə müqaviləsinə altı aydan sonra qaldıracağı iddia ilə xitam verə bilər.
- Yeni mülkiyyətçi istəsə, eyni hüquqdan müqavilə müddətinin bitməsindən başlayaraq bir ay ərzində qaldıracağı iddia yolu ilə də istifadə edə bilər.
Birinci yolda bildiriş şərtdir; ikinci yolda bildiriş tələb olunmur, lakin müqavilənin bitməsi gözlənilir. Tətbiqdə əldə etmə tarixi kimi mülkiyyət şəhadətnaməsindəki (tapu) qeydiyyat tarixi əsas götürülür; daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyət hüququ da, bir qayda olaraq, qeydiyyatla əldə edilir (TMK m.705). Satış vədi müqaviləsinin və ya ödənişin tarixi əsas götürülmür. Qanun altı aylıq müddətin hansı tarixdən hesablanacağını və altı ay başa çatdıqdan sonra iddianın nə qədər müddət ərzində qaldırılacağını ayrıca müəyyən etmir; buna görə gecikilməməlidir. Hər iki yolda da iddia qaldırılmazdan əvvəl mediatora müraciət etmək məcburidir.
İddia qaldırmazdan əvvəl mediasiya məcburidirmi?
Bəli. İcarə münasibətindən irəli gələn mübahisələrdə iddia qaldırılmazdan əvvəl mediatora müraciət edilmiş olması məhkəməyə müraciətin ilkin şərtidir. Qanun bu qaydadan yalnız icarəyə götürülmüş daşınmaz əmlakların Türkiyənin İcra və İflas haqqında Qanununa əsasən məhkəmə qərarı olmadan icra yolu ilə boşaldılmasına dair müddəaları istisna edir (6325 saylı Qanun m.18/B/1-a).
İş şərti olmasının nəticəsi ağırdır. Vasitəçiyə heç müraciət edilmədən iş açıldığı anlaşılarsa iş, heç bir əməliyyat aparılmadan prosessual əsasda rədd edilir. Müraciət edilmiş amma razılığa gəlinmədiyinə dair son protokol ərizəyə əlavə edilməmişsə məhkəmə bir həftəlik qəti müddət verir; bu müddət də keçərsə iş prosessual əsasda rədd edilir (m.18/A/2). Vasitəçi müraciəti təyin edildiyi tarixdən etibarən üç həftə ərzində nəticələndirir; bu müddət məcburi hallarda ən çox bir həftə uzadıla bilər (m.18/A/9).
Keçərli bir üzr göstərmədən ilk iclasa qatılmayan tərəf, işdə haqlı çıxsa belə qarşı tərəfin ödəməklə mükəlləf olduğu mühakimə xərclərinin yarısından məsul tutulur (m.18/A/11).
Mediasiyada razılıq əldə edilərsə, razılaşma sənədinin icra oluna bilməsi barədə qeydin alınması məcburidir; bu qeyd daşınmaz əmlakla bağlı razılaşma sənədləri baxımından daşınmaz əmlakın yerləşdiyi yerin Türkiyə mülki sülh məhkəməsindən alınır (m.18/B/3). Alanya’dakı bir mənzil üçün qeyd də oradakı Türkiyə mülki sülh məhkəməsindən alınır. Qeydli razılaşma sənədi hökm xarakterli sənəd sayılır (m.18/2); razılaşdırılmış məsələlərdə tərəflər artıq iddia qaldıra bilməz (m.18/5). Prosesin təfərrüatı kirayə mübahisələrində çıxarılma və mediasiya prosesi yazısındadır.
Hansı məhkəmədə, harada baxılır?
Vəzifə. Türkiyə mülki sülh məhkəmələri, iddia predmetinin dəyər və ya məbləğindən asılı olmayaraq, icarəyə verilmiş daşınmaz əmlakların Türkiyənin İcra və İflas haqqında Qanununa əsasən sənədsiz icra yolu ilə çıxarılmasına dair müddəalar istisna olmaqla, icarə münasibətindən irəli gələn alacaq iddiaları da daxil olmaqla bütün mübahisələrə aid işlərə baxır (HMK m.4/1-a).
Səlahiyyət. Ümumi səlahiyyətli məhkəmə, cavabdehin iddianın açıldığı tarixdəki yaşayış yeri məhkəməsidir (HMK m.6). Müqavilədən irəli gələn iddialar müqavilənin icra ediləcəyi yer məhkəməsində də açıla bilər (HMK m.10); icarəyə verilmiş əmlakı qaytarma borcu bir parça borcudur və əksinə razılaşma yoxdursa, icarəyə verilmiş əmlakın olduğu yerdə icra edilir (TBK m.89). Qanun həmçinin daşınmaz əmlakın zilyətliyinə dair iddialarda daşınmaz əmlakın olduğu yer məhkəməsini kəsə səlahiyyətli etmişdir (HMK m.12). Çıxarılma iddiasının bu kəsə səlahiyyət çərçivəsinə daxil olub-olmadığı mübahisəlidir; hansı mülahizə əsas götürülsə də, icarəyə verilmiş əmlakın olduğu yer məhkəməsində açılan iddia səlahiyyət müzakirəsini əvvəlcədən önləyir. Kirayə müqaviləsinə yazılan “… məhkəmələri səlahiyyətlidir” qeydi, tərəflər tacir və ya ictimai hüquqi şəxs deyilsə, etibarlı səlahiyyət müqaviləsi deyildir (HMK m.17).
Mühakimə. Sadə mühakimə qaydası tətbiq edilir; tərəflər bütün sübutlarını ərizələriylə bildirməyə məcburdur (HMK m.316, m.318). İcarəçinin cavab vermə müddəti, iddia ərizəsinin təbliğindən etibarən iki həftədir (HMK m.317).
İcra yolu ayrıdır. Kira bedelinin ödenmemesi kimi bəzi hallarda sənədsiz icra yolu ilə evakuasiya tələb oluna bilər; boşaltma öhdəliyinə əsaslanan kirayə verən də icraya müraciət edə bilər (Türkiyə Borclar Məcəlləsi m.352/1). Bu yol Türkiyənin İcra və İflas haqqında Qanununun kirayələrə aid ayrıca fəslində tənzimlənir (İİK m.269 və davamı; təfərrüatı İcra və iflas hüququ səhifəsindədir) və vasitəçilik şərtinin xaricindədir. Eyni səbəbdən dava açmağı seçən kirayə verən isə əvvəlcə vasitəçiyə müraciət etməlidir. Ehtiyac səbəbindən evakuasiyanın icra yolu yoxdur; qanun bu səbəbi yalnız davaya bağlamışdır (Türkiyə Borclar Məcəlləsi m.350).
Qərar qanuni qüvvəyə minməzdən əvvəl icra edilirmi? Hüquqi yollar
Türkiyə mülki sülh məhkəməsinin qərarına qarşı, pul həddinin altında qaldığı üçün qəti olan qərarlar istisna olmaqla, qərarın təbliğindən başlayaraq iki həftə ərzində regional apellyasiya məhkəməsinə şikayət verilə bilər (HMK m.341, m.345). Regional apellyasiya məhkəməsinin qərarına qarşı kassasiya şikayəti kirayə münasibətindən irəli gələn işlərdə məhduddur; qanun üç aylıq kirayə məbləğinin kassasiya həddini aşıb-aşmadığını nəzərə alır (HMK m.362/1-b). Hədlər hər il yenidən müəyyən edildiyi və iddianın verildiyi tarixdəki məbləğ əsas götürüldüyü üçün burada rəqəm verilmir (HMK Əlavə m.1).
Qanun yoluna müraciət etmək qərarın icrasını dayandırmır; qanuni qüvvəyə minmədən icra edilə bilməyən qərarlar şəxs hüququna, Ailə hüququna və daşınmaz əmlak üzərindəki əşya hüquqlarına aid qərarlardır (HMK m.350, m.367). Təcrübədə kirayə müqaviləsinə əsaslanan boşaldılma qərarı bu qərarlardan sayılmadığından qanuni qüvvəyə minmədən icraya yönəldilə bilər. İcra şöbəsi kirayəçiyə daşınmaz əmlakı yeddi gün ərzində təhvil verməsini əmr edir (İİK m.26). Qanun yoluna müraciət edən kirayəçiyə, icra məhkəməsinin qəbul edəcəyi təminatı göstərdiyi təqdirdə, icranın təxirə salınması barədə qərar alması üçün müddət verilir (İİK m.36).
Boşaldılmadan sonra üç il qaydası və zərərin ödənilməsi
Ehtiyac səbəbindən boşaldılma qərarı ilə iş bitmir: qanun boşaldılmadan sonrakı üç il üçün kirayə verənin üzərinə ayrıca öhdəlik qoyur və bu qayda hər iki tərəfə aiddir.
Kirayə verən, ehtiyac məqsədilə kirayəyə verilmiş əmlakın boşaldılmasını təmin etdikdə, haqlı səbəb olmadan, üç il keçmədikcə həmin əmlakı keçmiş kirayəçisindən başqa şəxsə kirayəyə verə bilməz (TBK m.355/1).
Yenidən tikinti və imar məqsədilə boşaldılması təmin edilən daşınmaz əmlaklar da əvvəlki vəziyyəti ilə, haqlı səbəb olmadan üç il keçmədikcə başqasına kirayəyə verilə bilməz. Keçmiş kirayəçinin yenidən tikilmiş və imar edilmiş daşınmaz əmlakı yeni vəziyyəti və yeni kirayə haqqı ilə kirayəyə götürmək üzrə üstünlük hüququ vardır; bu hüquq kirayə verənin edəcəyi yazılı bildirişdən sonra bir ay ərzində istifadə edilməlidir. Bu üstünlük hüququ sona çatdırılmadıqca daşınmaz əmlak üç il keçmədən başqasına kirayəyə verilə bilməz (TBK m.355/2).
Pozuntunun nəticəsi maddədə göstərilmişdir: kirayə verən bu müddəalara zidd hərəkət etdikdə, keçmiş kirayəçisinə son kirayə ilində ödənilmiş bir illik kirayə haqqından az olmamaqla zərərin ödənilməsi üçün kompensasiya verməyə borcludur (TBK m.355/3).
Müqaviləyə “ehtiyac halında boşaldılacaq” yazmaq fayda verirmi?
Qanun xeyr deyir: iddia yolu ilə kirayə müqaviləsinə xitam verilməsinə dair müddəalar kirayəçinin əleyhinə dəyişdirilə bilməz (TBK m.354). Bu başlığın altındakı bütün müddətlər və şərtlər bu qaydanın əhatəsindədir. Müqaviləyə daxil edilən və qanunun verdiyindən daha geniş boşaldılma imkanı tanıyan müddəa qanunun tələb etdiyi şərtləri əvəz etmir.
Hansı kirayə müqavilələrinə tətbiq edilir?
Bu səhifədəki qaydaların hamısı mənzil və üstüörtülü iş yeri kirayələrinə aiddir; lakin bu müddəalar mahiyyətinə görə müvəqqəti istifadəyə ayrılmış daşınmaz əmlakların altı ay və ya daha qısa müddətə kirayəyə verilməsinə tətbiq edilmir (TBK m.339).
Bu istisna Alanya-dakı yazlıq və qısamüddətli kirayələr baxımından əhəmiyyətlidir. İstisna üçün iki şərt birlikdə tələb olunur: daşınmaz əmlak mahiyyətinə görə müvəqqəti istifadəyə ayrılmış olmalı və kirayə müddəti altı ay və ya daha qısa olmalıdır.
Digər boşaldılma səbəbləri ilə qarışdırılmamalıdır
Müddətin başa çatması təkbaşına səbəb deyil. İcarəyə verən müqavilə müddətinin başa çatmasına əsaslanaraq müqaviləyə xitam verə bilməz. Səbəb göstərilmədən xitam yalnız aşağıdakı hallarda mümkündür: müəyyən müddətli müqavilədə onillik uzadılma müddətinin sonunda, bundan sonrakı hər uzadılma ilinin başa çatmasından ən azı üç ay əvvəl bildiriş verməklə; qeyri-müəyyən müddətli müqavilədə isə icarənin başlanmasından on il keçdikdən sonra, ümumi müddəalara uyğun xitam bildirişi verməklə. Ümumi müddəalara əsasən xitam hüququ yaradan hallar da qüvvədədir (TBK m.347). Mənzil və üstüörtülü iş yeri icarələrində xitam bildirişinin etibarlılığı onun yazılı formada verilməsindən asılıdır (TBK m.348).
Qanun kirayəçidən irəli gələn və məhkəmə qaydasında həyata keçirilən səbəbləri ayrıca maddədə birləşdirir (Türkiyə Borclar Məcəlləsi m.352):
| Səbəb | Qanun nə deyir |
|---|---|
| Yaşayış sahəsinin boşaldılmasına dair yazılı öhdəlik | Kirayəçi, kirayəyə götürülmüş əmlakın təhvil verilməsindən sonra həmin əmlakı müəyyən tarixdə boşaltmağı yazılı şəkildə öhdəsinə götürdüyü halda onu boşaltmamışsa, icarəyə verən həmin tarixdən başlayaraq bir ay ərzində icra şöbəsinə müraciət etməklə və ya iddia qaldırmaqla müqaviləyə xitam verə bilər |
| İki əsaslı xəbərdarlıq | Kirayəçi bir ildən qısa müddətli müqavilələrdə icarə müddəti ərzində, bir il və daha uzun müddətli müqavilələrdə isə bir icarə ili və ya bir icarə ilindən artıq müddət ərzində icarə haqqını ödəmədiyinə görə yazılı şəkildə iki əsaslı xəbərdarlığa səbəb olmuşsa, icarəyə verən icarə müddətinin, bir ildən uzunmüddətli icarələrdə isə xəbərdarlıqların verildiyi icarə ilinin başa çatmasından başlayaraq bir ay ərzində məhkəmə qaydasında müqaviləyə xitam verə bilər |
| Kirayəçinin başqa mənzili | Kirayəçinin və ya onunla birlikdə yaşayan həyat yoldaşının eyni rayon və ya qəsəbə bələdiyyəsinin sərhədləri daxilində yaşamağa yararlı başqa mənzili varsa və icarəyə verən müqavilə bağlanarkən bundan xəbərdar deyildisə, müqavilənin başa çatmasından başlayaraq bir ay ərzində məhkəmə qaydasında müqaviləyə xitam verə bilər |
Öhdəliyin təfərrüatları yaşayış sahəsinin boşaldılmasına dair yazılı öhdəlik səhifəsində verilmişdir.
Bunlardan əlavə, icarə haqqının ödənilməməsi və kirayəyə götürülmüş əmlakdan lazımi qaydada istifadə edilməməsi hallarında qanun ən azı otuz günlük müddət verilən yazılı xəbərdarlıqdan sonra xitam imkanı tanıyır (TBK m.315, m.316).
Tez-tez verilən suallar
Kirayəçiyə xəbərdarlıq göndərdim, amma çıxmır. Onu birbaşa çıxara bilərəmmi?
Xeyr. Ehtiyac səbəbi ilə xitam qanunda iddia qaydasında nəzərdə tutulmuşdur (TBK m.350); xəbərdarlıq təkbaşına müqaviləyə xitam vermir. Qanunun yazılı bildirişə hüquqi nəticə bağladığı iki hal fərqlidir: kirayəyə götürülmüş əmlakı sonradan əldə edən mülkiyyətçinin əldə etmə tarixindən başlayaraq bir ay ərzində verdiyi bildiriş altı aydan sonra qaldırılacaq iddia üçün şərtdir (TBK m.351); iddianın qaldırılacağının müddətində yazılı şəkildə bildirilməsi isə iddia qaldırma müddətini bir icarə ili uzadır (TBK m.353). Bunların heç biri öz-özlüyündə çıxarılmanı təmin etmir.
Kirayəçi çıxmırsa, kilidi dəyişə və ya əşyalarını çıxara bilərəmmi?
Xeyr. Kirayəçi kirayəyə götürülmüş əmlakın zilyədidir. Başqasının zilyəd olduğu əmlakı qəsb edən şəxs həmin əmlak üzərində üstün hüquqa malik olduğunu iddia etsə belə, onu geri qaytarmağa borcludur (TMK m.982). Çıxarılma yalnız məhkəmə qərarı və ya qanunda nəzərdə tutulmuş icra qaydasında həyata keçirilə bilər.
Evi kirayəçisi ilə birlikdə satın aldım. Nə qədər gözləməliyəm?
İki yol var. Əldə etmə tarixindən (praktikada mülkiyyət şəhadətnaməsindəki (tapu) qeydiyyat tarixindən) başlayaraq bir ay ərzində kirayəçiyə yazılı bildiriş göndərsəniz, iddianı altı aylıq müddət keçdikdən sonra qaldıra bilərsiniz. Bildiriş göndərməmisinizsə, müqavilə müddətinin bitməsindən başlayaraq bir ay ərzində iddia qaldırmaq imkanınız qalır (Türkiyə Borclar Məcəlləsi m.351). Hər iki halda iddia qaldırmazdan əvvəl mediatorun xidmətinə müraciət etməlisiniz.
Qardaşım üçün boşaldılma haqqında iddia qaldıra bilərəmmi?
Qanunda qardaş ayrıca qeyd edilmir; burada “qanun əsasında təmin etməyə borclu olunan digər şəxslər” ifadəsi işlədilir (Türkiyə Borclar Məcəlləsi m.350/1). Qardaş bu anlayışa yalnız Türkiyə Mülki Məcəlləsində nəzərdə tutulan aliment öhdəliyi çərçivəsində daxil ola bilər: qardaşın yardım almadığı təqdirdə yoxsulluğa düşməsi və sizin rifah içində olmanız tələb olunur (Türkiyə Mülki Məcəlləsi m.364). Konkret vəziyyətə əsasən qiymətləndirmə aparılmalıdır.
Kirayə müqaviləsi on il tamam olmadan ehtiyac səbəbindən boşaldılma tələb oluna bilərmi?
Bəli. On illik uzatma müddəti kirayəyə verənin müqaviləni səbəb göstərmədən xitam verməsinə aiddir (Türkiyə Borclar Məcəlləsi m.347). Ehtiyac səbəbindən boşaldılma ayrıca iddia əsasını təşkil edir və öz müddətlərinə tabedir (Türkiyə Borclar Məcəlləsi m.350).
Əsas qanunvericilik
6098 saylı Türkiyə Borclar Məcəlləsi — m.89 (icra yeri), m.310 (kirayəyə verilmiş əmlakın sahibinin dəyişməsi), m.315–316 (gecikmə və lazımi diqqət və qayğı borcu), m.328–329 (müddətsiz kirayə müqaviləsinə xitam), m.339 (tətbiq sahəsi), m.347–348 (bildiriş yolu ilə xitam), m.350 (ehtiyac, yenidən tikinti və şəhərsalma), m.351 (yeni sahibin ehtiyacı), m.352 (kirayəçidən irəli gələn səbəblər), m.353 (iddia müddətinin uzanması), m.354 (iddia əsaslarının məhdudluğu), m.355 (yenidən kirayəyə vermə qadağası) — mevzuat.gov.tr
4721 saylı Türkiyə Mülki Məcəlləsi — m.364 (aliment öhdəliyi daşıyan şəxslər), m.691 (mühüm idarəetmə məsələləri), m.705 (daşınmaz əmlak üzərində mülkiyyətin qeydiyyat yolu ilə əldə edilməsi), m.982 (sahibliyin qəsb edilməsi halında iddia hüququ) — mevzuat.gov.tr
6100 saylı Türkiyə Mülki Prosessual Məcəlləsi — m.4 (Türkiyə mülki sülh məhkəmələrinin səlahiyyəti), m.6, m.10, m.12 və m.17 (ərazi yurisdiksiyası), m.190 (sübutetmə yükü), m.316–318 (sadələşdirilmiş icraat), m.341, m.345, m.350, m.362, m.367 və Əlavə m.1 (qanunla nəzərdə tutulan şikayət yolları) — mevzuat.gov.tr
6325 saylı Hüquqi mübahisələrdə mediasiya haqqında Qanun — m.18 (razılaşma sənədi), m.18/A (iddia şərti kimi mediasiya), m.18/B (icarə mübahisələri) — mevzuat.gov.tr
2004 saylı Türkiyənin İcra və İflas haqqında Qanunu — m.26 (boşaldılma haqqında qərarın icrası), m.36 (icranın təxirə salınması), m.269 və davamı (kirayə haqları ilə bağlı xüsusi müddəalar) — mevzuat.gov.tr
Əlaqədar səhifələr
- İcarə və daşınmaz əmlak hüququ — üst səhifə
- İcarə mübahisələrində boşaldılma və mediasiya prosesi
- Yaşayış sahəsinin boşaldılmasına dair yazılı öhdəlik nədir və nə vaxt qüvvədə olur?
- İcarə haqqının müəyyən edilməsi haqqında iddia və icarə artımı həddi
- Hüquqi əsas olmadan istifadəyə görə əvəz (qanunsuz zəbtə görə kompensasiya) haqqında iddia
Bu yazı ümumi hüquqi məlumatlandırma məqsədi daşıyır, hüquqi rəy xarakteri daşımır. Hər hadisənin şərtləri fərqli olduğundan, konkret vəziyyətiniz üçün vəkilinizdən hüquqi dəstək almağınız tövsiyə olunur.